Αντίο πιπίλα και μπιμπερό: πότε και πώς, χωρίς δράματα

Είναι βράδυ. Το παιδί είναι ξαπλωμένο, μισοκοιμισμένο, και ψάχνει με το χέρι στο μαξιλάρι.

«Πιπίλα…»

Τη βρίσκεις κάτω από το κρεβάτι, τη δίνεις, και μέσα σε δέκα δευτερόλεπτα ησυχία. Και κάπου εκεί σκέφτεσαι: «Μέχρι πότε; Και πώς θα την κόψουμε χωρίς να ξενυχτήσουμε μια βδομάδα;»

Αν το έχεις σκεφτεί, δεν είσαι η μόνη. Το «πώς να κόψει το παιδί την πιπίλα» και το «πώς να κόψει το μπιμπερό» είναι από τις πιο συχνές αναζητήσεις των γονιών στο Google. Η καλή είδηση: συνήθως είναι πιο απλό απ' όσο φοβόμαστε, όταν διαλέξεις τη σωστή στιγμή.

Γιατί το παιδί δένεται τόσο πολύ

Η ανάγκη για πιπίλισμα είναι έμφυτη. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (AAP) γράφει ότι όλα τα μωρά γεννιούνται με αυτή την ανάγκη και ότι το πιπίλισμα ηρεμεί αρκετά από αυτά.

Με τον καιρό, η πιπίλα, το μπιμπερό ή το δάχτυλο γίνονται κάτι παραπάνω. Είναι ο τρόπος του να ηρεμεί, να αποκοιμιέται, να νιώθει ασφάλεια όταν κάτι το αναστατώνει.

Γι' αυτό το «αντίο» δεν είναι απλώς μια αλλαγή συνήθειας. Του παίρνουμε ένα εργαλείο παρηγοριάς, οπότε του χρωστάμε ένα καινούργιο.

Πότε: τι λένε οι ειδικοί

Το μπιμπερό

Η AAP προτείνει να προσφέρεις ποτηράκι από τους 6 μήνες περίπου και να έχει ολοκληρωθεί η μετάβαση από το μπιμπερό κάπου ανάμεσα στους 12 και 18 μήνες. Μέχρι τα 2 χρόνια, ιδανικά, το παιδί πίνει από ανοιχτό ποτήρι.

Γιατί; Γιατί όταν τα δόντια «λούζονται» συνεχώς σε γάλα, χυμό ή άλλα ροφήματα, αυξάνεται ο κίνδυνος για τερηδόνα. Η AAP σημειώνει επίσης ότι, όταν το μπιμπερό κρατάει για πολύ μέσα στον δεύτερο χρόνο, μπορεί να επηρεάσει το πώς ευθυγραμμίζονται τα δόντια και να μην αφήνει τους μύες του στόματος να δυναμώσουν όσο χρειάζεται για την ομιλία. Και κάτι πολύ πρακτικό: όσο περισσότερο κρατάει, τόσο πιο δύσκολα το αφήνει.

Η πιπίλα και το δάχτυλο

Εδώ οι οδηγίες διαφέρουν λίγο από χώρα σε χώρα, και αξίζει να το ξέρεις για να μην αγχωθείς από αυτό που διάβασες χθες σε ένα φόρουμ.

• Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδοδοντιατρικής (AAPD) προτείνει να έχουν σταματήσει οι συνήθειες πιπιλίσματος έως τους 36 μήνες, δηλαδή τα 3 χρόνια.
• Η AAP γράφει ότι το έντονο πιπίλισμα πιπίλας ή δαχτύλου πέρα από τα 2 με 4 χρόνια μπορεί να επηρεάσει το σχήμα του στόματος και το πώς «κάθονται» τα δόντια.
• Η Αμερικανική Οδοντιατρική Εταιρεία (ADA) λέει ότι τα περισσότερα παιδιά σταματούν μόνα τους ανάμεσα στα 2 και τα 4.
• Στη Βρετανία, τοπικές υπηρεσίες υγείας του NHS (όπως του Devon) προτείνουν κάτι πιο νωρίς: να περιορίζεται η πιπίλα στον ύπνο από τους 6 μήνες και να έχει κοπεί έως τους 12.

Το κοινό μήνυμα: όσο πιο νωρίς, τόσο πιο εύκολα. Για την πιπίλα και το δάχτυλο, το όριο που βάζει η AAPD είναι οι 36 μήνες, και σημειώνει ότι το πιπίλισμα μετά τους 18 μήνες μπορεί ήδη να αρχίσει να επηρεάζει το πώς αναπτύσσονται τα δόντια. Η AAP προσθέτει κάτι ανακουφιστικό: αν η συνήθεια σταματήσει νωρίς, υπάρχει καλή πιθανότητα το δάγκωμα να διορθωθεί μόνο του.

Το μπιμπερό είναι άλλη υπόθεση, με δικό του χρονοδιάγραμμα (12–18 μήνες, όπως είδαμε πιο πάνω). Δεν χρειάζεται να κοπούν και τα δύο μαζί.

Και μια λεπτομέρεια: δεν είναι όλα τα πιπιλίσματα ίδια. Η ADA σημειώνει ότι ένα παιδί που απλώς ακουμπάει το δάχτυλο στο στόμα έχει λιγότερες πιθανότητες για προβλήματα από ένα που το πιπιλάει δυνατά.

Και κάτι ακόμα από την AAP: για το δάχτυλο και την πιπίλα, το πρώτο βήμα είναι συχνά να μην του δίνεις σημασία. Τα περισσότερα παιδιά σταματούν μόνα τους, και η πολλή πίεση μπορεί να κάνει περισσότερο κακό παρά καλό.

Σταδιακά ή μια και καλή;

Και οι δύο δρόμοι δουλεύουν. Η τοπική υπηρεσία υγείας του NHS στο Devon, για παράδειγμα, προτείνει και τα δύο: είτε να μειώνεις σιγά σιγά, είτε να διαλέξεις μία μέρα και να μείνεις σε αυτή.

Σταδιακά ταιριάζει σε παιδιά που δένονται πολύ ή δυσκολεύονται με τις αλλαγές:

1. 1Πρώτα τη μέραΠιπίλα μόνο στο κρεβάτι
2. 2Μετά τα έξωΌχι στο καρότσι, όχι στο αυτοκίνητο
3. 3Μετά ο μεσημεριανόςΜένει μόνο ο βραδινός ύπνος
4. 4Και στο τέλος το βράδυΜια μέρα που την έχετε συζητήσει

Με το μπιμπερό η σειρά είναι διαφορετική. Η AAP προτείνει να το κρατήσεις στην αρχή μόνο στα γεύματα και να κόψεις όλα τα άλλα, ειδικά του ύπνου, γιατί το γάλα στο στόμα όλη τη νύχτα βλάπτει τα δόντια. Στο τραπέζι βάζεις δίπλα και ποτηράκι, με το γάλα που ήδη πίνει.

Μία συγκεκριμένη μέρα ταιριάζει συνήθως σε λίγο μεγαλύτερα παιδιά, που καταλαβαίνουν τι σημαίνει «την Κυριακή». Το προετοιμάζετε μερικές μέρες πριν, το λέτε, το μετράτε στο ημερολόγιο.

Ό,τι κι αν διαλέξεις, το πιο σημαντικό είναι να είστε όλοι στην ίδια γραμμή: εσύ, ο σύντροφός σου, η γιαγιά, ο παιδικός σταθμός. Η AAP το τονίζει για το μπιμπερό, αλλά ισχύει για όλα.

Η «νεράιδα της πιπίλας» και άλλα τελετουργικά

Στα μικρά παιδιά, ένα αποχαιρετιστήριο τελετουργικό βοηθά πολύ. Δίνει στην αλλαγή αρχή, μέση και τέλος, και το παιδί παίρνει μέρος στην απόφαση, δεν την υφίσταται απλώς.

Μερικές ιδέες που χρησιμοποιούν πολλές οικογένειες:

• Η νεράιδα της πιπίλας. Το βράδυ αφήνετε μαζί όλες τις πιπίλες σε ένα κουτάκι. Το πρωί η νεράιδα τις έχει πάρει «για τα μωράκια που τις χρειάζονται» και έχει αφήσει ένα μικρό δώρο.
• Δώρο στον Άγιο Βασίλη. Η υπηρεσία του NHS στο Devon προτείνει να τις «δώσει» το παιδί στον Άγιο Βασίλη (ή στο πασχαλινό κουνελάκι, όπως λένε στην Αγγλία).
• Φυτεύουμε την πιπίλα. Μία ακόμη ιδέα από την ίδια πηγή: τη θάβετε στον κήπο ή σε μια γλάστρα και φυτεύετε κάτι από πάνω, για να το βλέπετε να μεγαλώνει.
• Το μεγάλο ποτήρι. Για το μπιμπερό: πηγαίνετε μαζί να διαλέξει το δικό του ποτηράκι, «σαν των μεγάλων».

Ένα μόνο σημείο προσοχής: αφού γίνει το αντίο, η πιπίλα δεν «ξαναγυρνάει» στο πρώτο δύσκολο βράδυ. Αλλιώς το παιδί μαθαίνει ότι, αν κλάψει αρκετά, η νεράιδα κάνει πίσω.

Τι βάζουμε στη θέση της

Αν η πιπίλα ήταν ο τρόπος του να ηρεμεί, χρειάζεται κάτι άλλο να κρατήσει.

• Ρουτίνα ύπνου που ηρεμεί. Η AAP προτείνει αγκαλιά, παραμύθι ή τραγούδι για να αποκοιμιέται χωρίς μπιμπερό. Αν θέλεις ιδέες, δες το άρθρο μας για τη ρουτίνα του ύπνου.
• Ένα αντικείμενο παρηγοριάς, μόνο αφού κλείσει τον πρώτο χρόνο. Ένα κουκλάκι ή ένα πανάκι που «κοιμάται» μαζί του. Για μωρά κάτω του ενός έτους ισχύει το αντίθετο: η AAP συστήνει το κρεβατάκι να είναι άδειο, χωρίς λούτρινα, πανάκια, μαξιλάρια ή κουβέρτες, για να κοιμάται με ασφάλεια. Και μάλιστα, στον πρώτο χρόνο η AAP προτείνει να προσφέρεις πιπίλα στον ύπνο, γιατί συνδέεται με μικρότερο κίνδυνο αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Στο μωρό, η παρηγοριά είναι η αγκαλιά και η φωνή σου πριν το αφήσεις στο κρεβατάκι.
• Απασχολημένα χεράκια. Για το δάχτυλο, η AAP προτείνει να κρατάς τα χέρια του απασχολημένα όταν το πιπιλάει από βαρεμάρα.
• Η αιτία πίσω από το πιπίλισμα. Η ADA προτείνει να ψάξεις τι το αναστατώνει και να το βοηθήσεις εκεί, γιατί συχνά το παιδί πιπιλάει όταν χρειάζεται παρηγοριά.

Τι να περιμένεις τις πρώτες νύχτες

Ας είμαστε ειλικρινείς: μάλλον θα υπάρξουν ένα δυο δύσκολα βράδια. Το παιδί μπορεί να ζητάει την πιπίλα, να κλαίει, να αργεί να κοιμηθεί ή να ξυπνάει περισσότερο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι έκανες λάθος. Σημαίνει ότι μαθαίνει έναν καινούργιο τρόπο να ηρεμεί, και αυτό θέλει λίγο χρόνο.

Μείνε κοντά του, ήρεμη, με τα ίδια λόγια κάθε βράδυ. Η σταθερότητα κάνει τη μεγαλύτερη δουλειά.

Πότε ΔΕΝ είναι η κατάλληλη στιγμή

Η υπηρεσία του NHS στο Devon προτείνει να διαλέξεις μια περίοδο που τα πράγματα στο σπίτι είναι όσο πιο ήρεμα γίνεται. Στην πράξη, αυτό συνήθως σημαίνει όχι:

• όταν έρχεται ή μόλις ήρθε αδερφάκι
• όταν ξεκινά παιδικό σταθμό ή νηπιαγωγείο
• σε μετακόμιση, ταξίδι ή αρρώστια
• την ίδια εβδομάδα που κόβετε και την πάνα

Μία αλλαγή τη φορά. Η πιπίλα μπορεί να περιμένει δύο-τρεις εβδομάδες μέχρι να «κάτσουν» τα υπόλοιπα.

Τι λέμε (και τι όχι)

Η AAP είναι σαφής: τα σκληρά λόγια, το πείραγμα ή η τιμωρία στεναχωρούν το παιδί και δεν βοηθούν να κοπεί μια συνήθεια. Ο έπαινος και μια μικρή επιβράβευση, ναι.

Αντί για: «Είσαι μεγάλο πια, ντροπή να έχεις πιπίλα!»

Πες: «Η πιπίλα σε βοήθησε πολύ όταν ήσουν μωράκι. Τώρα μεγαλώνεις και θα βρούμε μαζί άλλους τρόπους να ηρεμείς.»

Αντί για: «Βγάλε το δάχτυλο από το στόμα σου!»

Πες: τίποτα. Δώσ' του κάτι να κρατάει στα χέρια. Κι αργότερα: «Είδα ότι όλο το απόγευμα έπαιζες χωρίς δάχτυλο. Μπράβο σου!»

Αντί για: «Αν κλάψεις, δεν έχει πιπίλα.»

Πες: «Ξέρω, σου λείπει. Είναι δύσκολο. Έλα να σε πάρω αγκαλιά.»

Αντί για: «Η πιπίλα χάθηκε, δεν ξέρω πού είναι.»

Πες: «Θυμάσαι; Τη δώσαμε στη νεράιδα για τα μωράκια. Εσύ τώρα έχεις το αρκουδάκι σου.»

Μια ιστορία που ζήσατε μαζί δουλεύει καλύτερα από μια «χαμένη» πιπίλα: το παιδί ξέρει πού πήγε και δεν περιμένει να βρεθεί.

Πότε ρωτάμε τον παιδίατρο ή τον παιδοδοντίατρο

Ρώτα τον παιδίατρο ή τον παιδοδοντίατρο αν:

• βλέπεις αλλαγές στον ουρανίσκο ή στο πώς κάθονται τα δόντια (η AAP το αναφέρει ρητά)
• το παιδί πιπιλάει έντονα και μετά τα 3-4 χρόνια
• σε ανησυχεί η ομιλία του
• το παιδί έχει κάποιο χρόνιο θέμα υγείας ή αναπτυξιακή καθυστέρηση και δεν ξέρεις πώς να προχωρήσεις με τη μετάβαση στο ποτήρι

Η ADA σημειώνει ότι κάποιες φορές βοηθά και ο ίδιος ο οδοντίατρος να μιλήσει στο παιδί και να του εξηγήσει τι γίνεται στα δόντια του.

Μια τελευταία σκέψη

Η πιπίλα και το μπιμπερό δεν είναι αποτυχία, ούτε «κακή συνήθεια» που πρέπει να ντρέπεται κανείς. Ήταν παρηγοριά για πολλούς μήνες, και καλά έκαναν.

Τώρα απλώς ήρθε η ώρα για κάτι καινούργιο. Με λίγη υπομονή, μια ήρεμη στιγμή και πολλές αγκαλιές.

Και κάποιο βράδυ, θα ψάξει στο μαξιλάρι το αρκουδάκι του αντί για την πιπίλα.

Δεν του παίρνεις κάτι. Του δείχνεις ότι μπορεί και χωρίς αυτό. ---