Έρχεται αδερφάκι: πώς το λέμε στο μεγάλο και τι κάνουμε με τη ζήλια

Το μωρό είναι σπίτι εδώ και τρεις μέρες. Όλοι έρχονται, φέρνουν δώρα, σκύβουν πάνω από το καλαθάκι.

Το μεγάλο κοιτάζει για λίγο. Μετά σε τραβάει από το μανίκι και ρωτάει, πολύ σοβαρά:

«Πότε θα το πάμε πίσω;»

Οι γύρω γελάνε. Γελάς κι εσύ. Και κάτι μέσα σου τσιμπάει λίγο: «Μήπως του πήραμε κάτι;»

Αν σου συμβαίνει κάτι παρόμοιο, δεν είσαι μόνη. Η ερώτηση αυτή δεν είναι κακία. Είναι ένα μικρό παιδί που προσπαθεί να καταλάβει τι άλλαξε στον κόσμο του.

Χαρά και ζήλια, μαζί

Η UNICEF το λέει απλά: ένα καινούργιο μέλος στην οικογένεια φέρνει ένα μείγμα χαράς και ζήλιας. Και τα δύο χωράνε στο ίδιο παιδί, την ίδια μέρα.

Η ψυχολόγος Brenda Volling, από το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, ανασκόπησε το 2012 τριάντα έρευνες για το πώς αλλάζει το πρώτο παιδί όταν γεννιέται αδερφάκι. Η πιο σταθερή αλλαγή που βρήκε ήταν ότι το μεγάλο γίνεται για ένα διάστημα λιγότερο τρυφερό και λιγότερο «συντονισμένο» με τη μαμά.

Για τα υπόλοιπα (θυμό, ύπνο, άγχος, «μωρουδίστικες» συμπεριφορές) τα αποτελέσματα ήταν ανάμεικτα. Κάποια παιδιά δυσκολεύονται πολύ, άλλα λίγο, άλλα σχεδόν καθόλου. Δεν είναι μια κρίση που περνάει υποχρεωτικά κάθε παιδί.

Άρα, αν το δικό σου είναι λίγο πιο απόμακρο ή πιο «δύσκολο» μαζί σου τώρα, αυτό δεν σημαίνει ότι χάθηκε κάτι ανάμεσά σας. Σημαίνει ότι προσαρμόζεται.

Πότε και πώς το λέμε

Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (AAP) προτείνει, ακόμη και για παιδιά 1–2 ετών, να ανοίξεις το θέμα, ώστε να «συνηθίσουν την ιδέα». Για τα παιδιά 2–4 ετών, να μιλάς για το μωρό μέσα στην καθημερινότητα: όταν αγοράζετε το κρεβατάκι, όταν ρωτάει για την κοιλιά σου.

Δεν χρειάζεται μεγάλη ανακοίνωση. Μικρές, συχνές κουβέντες δουλεύουν καλύτερα.

Οι μήνες δεν λένε πολλά σε ένα νήπιο. Δοκίμασε να δέσεις τον χρόνο με κάτι που ξέρει: «Το μωράκι θα έρθει όταν θα κάνει ζέστη και θα πηγαίνουμε θάλασσα.»

Και πες την αλήθεια. Η AAP προτείνει να είσαι ειλικρινής και για τα ωραία και για τα δύσκολα. Το μωρό στην αρχή κλαίει, κοιμάται πολύ και δεν μπορεί να παίξει. Αν το μεγάλο περιμένει «φίλο για παιχνίδι», η πραγματικότητα θα το απογοητεύσει.

Ένα ακόμη πρακτικό: αν πρόκειται να αλλάξει κρεβάτι ή δωμάτιο, ή να κόψει την πάνα, η AAP και η UNICEF προτείνουν να γίνει πριν έρθει το μωρό. Αν δεν προλαβαίνετε, περίμενε να ηρεμήσουν τα πράγματα στο σπίτι. Έτσι δεν θα νιώσει ότι «το έβγαλαν από το κρεβάτι του για το μωρό».

Βιβλία, κούκλες και παιχνίδι ρόλων

Τα παιδιά καταλαβαίνουν τον κόσμο μέσα από ιστορίες και παιχνίδι.

Η AAP προτείνει βιβλία για μωρά και αδερφάκια πριν από τη γέννηση, ώστε να μάθει λέξεις όπως «αδερφούλα», «αδερφάκι», «νέο μωρό». Μπορείτε να συνεχίσετε να τα διαβάζετε και μετά.

Μια κούκλα-μωρό βοηθά πολύ. Η UNICEF και η AAP προτείνουν να έχει το μεγάλο το δικό του «μωρό» για να το φροντίζει. Το ταΐζετε μαζί, το αλλάζετε, το νανουρίζετε. Το παιδί κάνει πρόβα, και σου δείχνει χωρίς λέξεις τι σκέφτεται.

Μην ανησυχήσεις αν κάποια στιγμή η κούκλα «πέσει» ή «τιμωρηθεί». Στο παιχνίδι βγαίνουν και τα δύσκολα συναισθήματα. Εκεί είναι ακίνδυνα.

Οι πρώτες μέρες στο σπίτι

Αν θα λείψεις λίγες μέρες για τη γέννα, εξήγησέ του από πριν ότι θα γυρίσεις σε λίγες μέρες μαζί με το μωρό, όπως προτείνει η AAP. Βοηθά επίσης να ξέρει ποιος θα είναι μαζί του.

Το «δώρο από το μωρό». Πολλές οικογένειες το κάνουν: το μωρό «φέρνει» ένα δωράκι στο μεγάλο. Δεν είναι κάτι που προτείνουν η AAP ή η UNICEF· αν σου αρέσει, κάν' το. Αυτό που προτείνει η AAP είναι κάτι πιο απλό: ένα ξεχωριστό δώρο για το μεγάλο, και να ζητήσεις από τους επισκέπτες να ασχοληθούν λίγο και μαζί του, όχι μόνο με το καλαθάκι.

Μικρές δουλειές βοηθού. Η UNICEF και η AAP προτείνουν να βρεις τρόπους να βοηθά: να φέρει μια πάνα, να διαλέξει το φορμάκι. Και να του λες τι κατάφερε: «Με βοήθησες πολύ. Δες, ηρέμησε όταν του τραγούδησες.»

Αγκαλιά με το μωρό, με κανόνα. Η AAP προτείνει, για τα πιο μεγάλα παιδιά, να μπορούν να κρατήσουν το μωρό αφού ρωτήσουν πρώτα εσένα, και να τους δείξεις πώς. Με ένα νήπιο, κάντε το καθιστοί στον καναπέ ή στο πάτωμα, με το χέρι σου πάντα από κάτω. Έτσι δεν είναι «απαγορευμένο», είναι κάτι που κάνει μαζί σου.

«Ξαναζητάει μπιμπερό»: η παλινδρόμηση

Είχε κόψει την πάνα και ξαφνικά βρέχεται. Τρώει μόνο του εδώ και μήνες και τώρα θέλει να το ταΐσεις. Μιλάει σαν μωρό. Ζητάει το μπιμπερό του αδερφού.

Η AAP λέει να το περιμένεις: λίγη παλινδρόμηση, «ατυχήματα» στην τουαλέτα ή το να θέλει μπιμπερό, είναι φυσιολογικά. Και η UNICEF τα αναφέρει στις συχνές αντιδράσεις.

Η λογική του παιδιού είναι απλή: «Το μωρό παίρνει αγκαλιές επειδή είναι μωρό. Ας γίνω κι εγώ μωρό.»

Τι βοηθά; Όχι το «Μεγάλωσες πια, ντροπή». Η AAP προτείνει προσοχή και επαίνους για τα «μεγάλα» πράγματα που κάνει, αντί να του λες να φερθεί ανάλογα με την ηλικία του.

Μπορείς να του δώσεις λίγο από το «μωρό» που ζητάει, για λίγο, μέσα στο παιχνίδι: «Θες να είσαι το μωράκι μου για πέντε λεπτά; Έλα να σε νανουρίσω.» Συχνά αυτό του αρκεί.

Αν τα «ατυχήματα» σε αγχώνουν, ρίξε μια ματιά και στο άρθρο μας για το κόψιμο της πάνας.

Ένα μικρό μυστικό που δεν λέμε συχνά

Οι έρευνες που συγκέντρωσε η Volling βρήκαν και κάτι για εμάς, τους γονείς. Μετά τη γέννηση, μελέτες κατέγραψαν περισσότερες απαγορεύσεις, αυστηρές εντολές και συγκρούσεις ανάμεσα στη μαμά και το μεγάλο παιδί, και λιγότερη προσοχή προς αυτό.

Δεν είναι κατηγορία. Είναι λογικό. Είσαι άυπνη, ταΐζεις κάθε δύο ώρες, και το μεγάλο ζητάει κάτι ακριβώς τη στιγμή που κάθισες να θηλάσεις.

Αξίζει απλώς να το ξέρεις. Γιατί όταν το μεγάλο γίνεται πιο «δύσκολο», η πρώτη μας αντίδραση είναι να γίνουμε πιο αυστηροί. Και αυτό το κάνει να νιώθει ακόμη πιο έξω.

Μια ιδέα για την ώρα του ταΐσματος: ένα «καλάθι του μεγάλου» με βιβλία και μικρά παιχνίδια που βγαίνει μόνο τότε. Κάθεστε όλοι μαζί στον καναπέ. Εσύ ταΐζεις, εκείνο διαλέγει βιβλίο.

Λίγος χρόνος μόνο οι δυο σας

Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό από όλα.

Η AAP προτείνει λίγο χρόνο κάθε μέρα μόνο με το μεγάλο: ένα βιβλίο, ένα παιχνίδι, μια κουβέντα, μουσική. Και να περνάει χρόνο μόνο μαζί του και ο άλλος γονιός ή κάποιος από την οικογένεια.

Δεν χρειάζεται να είναι ώρες. Δέκα λεπτά που το μωρό κοιμάται ή το κρατάει κάποιος άλλος, με το κινητό μακριά, και του το λες: «Τώρα είναι η δική μας ώρα.»

Δεν μετράει πόσο χρόνο έχεις. Μετράει ότι εκείνο ξέρει πως έχει τον δικό του.

Όταν είναι απότομο με το μωρό

Σφίγγει πολύ. Σπρώχνει το καλαθάκι. «Χαϊδεύει» λίγο πιο δυνατά απ' όσο πρέπει.

Εδώ η σειρά έχει σημασία:

1. Πρώτα η ασφάλεια. Ήρεμα, παίρνεις το μωρό ή βάζεις το χέρι σου ανάμεσα. Χωρίς φωνές.
2. Μετά το μεγάλο. Σκύβεις στο ύψος του. Τα δύσκολα συναισθήματα επιτρέπονται, το να πονάμε το μωρό όχι.
3. Δείξε τι μπορεί να κάνει. Πώς χαϊδεύουμε απαλά, με την παλάμη ανοιχτή.
4. Πρόσεξε τα καλά. Η AAP και η UNICEF προτείνουν να το επαινείς όταν είναι τρυφερό και απαλό με το μωρό.

Αν συμβαίνει συχνά, πρόσεξε πότε: όταν είναι κουρασμένο; όταν ταΐζεις; Συχνά υπάρχει μοτίβο, και το μοτίβο σού λέει τι χρειάζεται.

Για το τι κάνεις όταν το θυμωμένο μεγάλο ξεσπάει, θα βρεις περισσότερα στο άρθρο μας για τα παιδικά ξεσπάσματα.

Τι λέμε

Αντί για: «Πρέπει να αγαπάς το αδερφάκι σου.»

Πες: «Μπορείς να νιώθεις ό,τι νιώθεις για το μωρό. Κάποιες μέρες θα σου αρέσει, κάποιες όχι.»

Αντί για: «Μην είσαι κακό με το μωρό!»

Πες: «Δεν σε αφήνω να το πονάς. Δείξε μου πώς κάνουμε απαλό χάδι.»

Αντί για: «Είσαι μεγάλο πια, δεν πίνουμε από μπιμπερό.»

Πες: «Σου λείπει λίγο να είσαι μωρό; Έλα να σε πάρω αγκαλιά σαν μωράκι.»

Αντί για: «Περίμενε, τώρα ασχολούμαι με το μωρό.»

Πες: «Θέλω πολύ να το δω. Μόλις τελειώσω το τάισμα, έρχομαι σε σένα πρώτα.»

Αντί για: γέλιο στο «Πότε θα το πάμε πίσω;»

Πες: «Το μωρό θα μείνει μαζί μας. Είναι λίγο δύσκολο αυτό, ε; Πες μου τι σε ενοχλεί.»

Πότε ζητάμε βοήθεια

Η ζήλια και τα πισωγυρίσματα είναι συνηθισμένα και, στα περισσότερα παιδιά, ηρεμούν με τον καιρό. Μίλησε με τον παιδίατρο ή με έναν παιδοψυχολόγο αν:

• το μεγάλο προσπαθεί ξανά και ξανά να χτυπήσει ή να πονέσει το μωρό, παρά τα όρια
• η παλινδρόμηση, ο ύπνος ή το φαγητό του δεν βελτιώνονται μετά από αρκετούς μήνες
• φαίνεται συνέχεια λυπημένο, αποτραβηγμένο ή δεν χαίρεται πια ό,τι αγαπούσε

Και μίλα και για σένα. Αν οι πρώτοι μήνες σε βαραίνουν πολύ, αυτό χρειάζεται φροντίδα εξίσου.

Μια τελευταία σκέψη

Το «Πότε θα το πάμε πίσω;» δεν σημαίνει ότι δεν θα αγαπήσει το αδερφάκι του.

Σημαίνει ότι ρωτάει, με τον μόνο τρόπο που ξέρει: «Υπάρχει ακόμη χώρος για μένα;»

Και η απάντηση χτίζεται κάθε μέρα. Σε δέκα λεπτά με ένα βιβλίο. Σε μια αγκαλιά σαν μωράκι. Σε ένα «σε είδα που του τραγούδησες».

Η καρδιά δεν μοιράζεται στα δύο. Μεγαλώνει. ---