Παιδική γωνιά«Μαμά, μην φύγεις!» Όταν το παιδί κλαίει στον παιδικό ή το σχολείο
- 2–3 ετών
- 3–4 ετών
- 4–6 ετών
- 9 λεπτά ανάγνωση
ΒικτώριαΜαμά, δημιουργός των Μικρών Μαθητών
Δημοσιεύτηκε
Σε αυτό το άρθρο
Υπάρχουν πρωινά που όλα πηγαίνουν τέλεια. Ξυπνάτε, ντύνεστε, τρώτε, βάζετε παπούτσια και, με κάποιο μικρό θαύμα, βρίσκεις και τα δύο. Και λες: «Πάμε σχολείο!»
Το παιδί χαμογελάει. Μέχρι να φτάσετε στην πόρτα.
Εκεί ξαφνικά αλλάζουν όλα.
Το χαμόγελο εξαφανίζεται, τα χέρια κολλάνε πάνω σου και ακούς:
«Μαμά, μην φύγεις.»
«Θα γυρίσω μετά.»
«Όχι!»
«Θα έρθω να σε πάρω.»
«Δεν θέλω σχολείο!»
Και μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα έχεις ένα παιδί που κλαίει, έναν γονιό που προσπαθεί να μη δείξει ότι συγκινείται και έναν εγκέφαλο που σκέφτεται περίπου 47 διαφορετικά πράγματα ταυτόχρονα:
«Μήπως το πιέζω; Μήπως δεν είναι έτοιμο; Μήπως συμβαίνει κάτι στο σχολείο; Να φύγω; Να μείνω; Μήπως το τραυματίζω αν φύγω ενώ κλαίει;»
Και κάπου εκεί...
η ενοχή μπαίνει κι αυτή στην τάξη.
Πρώτα απ' όλα: δεν σημαίνει ότι κάτι κάνεις λάθος
Αν το παιδί κλαίει όταν φεύγεις, είναι πολύ εύκολο να το πάρεις προσωπικά.
«Δεν νιώθει ασφαλές.»
«Δεν του αρέσει το σχολείο.»
«Έπρεπε να το έχω προετοιμάσει καλύτερα.»
«Μήπως το άφησα πολύ νωρίς;»
Μερικές φορές όμως το κλάμα στον αποχωρισμό είναι απλώς ένα φυσιολογικό κομμάτι της ανάπτυξης.
Το άγχος αποχωρισμού είναι συχνό στα μικρά παιδιά και μπορεί να επανεμφανιστεί ή να ενταθεί σε περιόδους αλλαγής, όπως η έναρξη παιδικού σταθμού ή σχολείου.
Γιατί;
Γιατί το παιδί έχει πλέον καταλάβει κάτι πολύ σημαντικό:
«Η μαμά μπορεί να φύγει από εδώ χωρίς εμένα.»
Και αυτό είναι μεγάλη ανακάλυψη για έναν μικρό άνθρωπο.
Δεν είναι απαραίτητα «Δεν θέλω σχολείο».
Μπορεί να είναι:
«Δεν είμαι ακόμη σίγουρος ότι μπορώ να είμαι εδώ χωρίς εσένα.»
Και αυτό είναι πολύ διαφορετικό.
Το κλάμα δεν σημαίνει ότι δεν θα περάσει καλά
Αυτό είναι κάτι που πολλοί γονείς δυσκολεύονται να πιστέψουν.
Το παιδί μπορεί να κλαίει όταν φεύγεις και λίγο αργότερα να παίζει. Να γελάει, να ζωγραφίζει, να τρώει το κολατσιό του και να έχει ξεχάσει εντελώς ότι πριν από λίγο είχε αποφασίσει ότι η ζωή τελείωσε επειδή έφυγες.
Τα μικρά παιδιά μπορούν να βιώνουν πολύ έντονα ένα συναίσθημα τη στιγμή που συμβαίνει. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το συναίσθημα θα διαρκέσει όλη την ημέρα.
Σε πολλές περιπτώσεις, η δυσκολία βρίσκεται περισσότερο στη στιγμή της μετάβασης παρά στην ίδια την παραμονή στο σχολείο.
Γι' αυτό είναι σημαντικό να μιλήσεις και με τον παιδαγωγό.
Μερικές φορές η πληροφορία:
««Έκλαψε για δύο λεπτά και μετά πήγε να παίξει με τα τουβλάκια»»
είναι ακριβώς αυτό που χρειάζεται να ακούσει ένας αγχωμένος γονιός.
Μην εξαφανιστείς κρυφά
Αυτό είναι δύσκολο.
Το παιδί κοιτάει αλλού. Εσύ σκέφτεσαι: «Τώρα είναι η ευκαιρία.»
Κάνεις ένα μικρό βήμα προς την πόρτα. Μετά άλλο ένα.
Και...
εξαφανίζεσαι.
Μπορεί να φαίνεται πιο εύκολο εκείνη τη στιγμή. Αλλά είναι προτιμότερο να υπάρχει ένα σύντομο, ξεκάθαρο και προβλέψιμο αντίο, όχι να φύγεις κρυφά.
Γιατί το παιδί χρειάζεται να μάθει:
«Η μαμά φεύγει και μετά επιστρέφει.»
Όχι:
«Μπορεί να εξαφανιστεί οποιαδήποτε στιγμή.»
Δεν χρειάζεται όμως και αποχαιρετισμός διάρκειας 17 λεπτών.
Δεν είναι κινηματογραφική σκηνή.
Ένα φιλί, μια αγκαλιά, μια σταθερή φράση και τέλος.
Για παράδειγμα:
««Σε αγαπώ. Τώρα θα πας να παίξεις με την κυρία και εγώ θα έρθω να σε πάρω μετά το φαγητό.»»
Και μετά φεύγεις.
Η ίδια μικρή ρουτίνα κάθε μέρα
Τα παιδιά λατρεύουν την προβλεψιμότητα.
Εμείς μπορεί να βαριόμαστε να κάνουμε το ίδιο πράγμα κάθε μέρα. Το παιδί όμως μπορεί να σκέφτεται:
«Α, ξέρω αυτό το έργο.»
Μπαίνουμε, κρεμάμε την τσάντα, μια αγκαλιά, δύο φιλιά, λέμε την ίδια φράση, η μαμά φεύγει, η δασκάλα είναι εκεί και μετά...
έρχεται η ώρα που η μαμά επιστρέφει.
Η σταθερή ρουτίνα μπορεί να βοηθήσει ένα παιδί να ξέρει τι να περιμένει, ειδικά σε περιόδους αλλαγής.
Περισσότερα γι' αυτό θα βρεις στο άρθρο «Η δύναμη της ρουτίνας στα παιδιά».
Μίλα για το σχολείο πριν φτάσετε στην πόρτα
Όχι όμως με ανάκριση.
Όχι:
«Θα κλάψεις σήμερα;»
«Φοβάσαι;»
«Θα είσαι καλά χωρίς εμένα;»
«Σίγουρα δεν θα στενοχωρηθείς;»
Γιατί, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, μπορεί να βάλουμε εμείς την ανησυχία στο τραπέζι.
Καλύτερα να μιλάμε απλά για το τι πρόκειται να γίνει.
«Σήμερα θα πάμε σχολείο. Θα βάλεις την τσάντα σου στο ίδιο σημείο, θα χαιρετήσουμε την κυρία και μετά θα πας να παίξεις.»
Μπορείς επίσης να κάνεις πρόβα στο σπίτι.
Με ένα παιχνίδι.
Ένα αρκουδάκι μπορεί να πάει σχολείο. Η μαμά-αρκουδίτσα μπορεί να πει:
««Τώρα θα φύγω και θα έρθω μετά.»»
Και το αρκουδάκι μπορεί να απαντήσει:
««Εντάξει!»»
Ή μπορεί να κλάψει.
Γιατί φυσικά το αρκουδάκι θα έχει και άποψη.
Το παιχνίδι ρόλων μπορεί να βοηθήσει το παιδί να εξοικειωθεί με μια νέα κατάσταση και να μιλήσει για το πώς νιώθει.
Δώσε του κάτι που συνδέει το «σχολείο» με το «σπίτι»
Μερικά παιδιά βοηθούνται από ένα μικρό αντικείμενο σύνδεσης: ένα μικρό αρκουδάκι, ένα μπρελόκ, μια μικρή φωτογραφία, μια ζωγραφισμένη καρδούλα στο χέρι ή ένα μικρό σημείωμα μέσα στην τσάντα.
Δεν χρειάζεται να είναι κάτι μεγάλο.
Μπορείς να πεις:
««Αν σου λείψω, κοίτα την καρδούλα στο χέρι σου και θυμήσου ότι σε σκέφτομαι.»»
Ένα γνώριμο αντικείμενο μπορεί να λειτουργήσει καθησυχαστικά κατά τον αποχωρισμό.
Και εδώ μπορεί να γίνει κάτι πολύ όμορφο.
Μπορείς να φτιάξεις μαζί με το παιδί ένα μικρό «αντίο-καρδούλα».
Ζωγραφίζετε μια καρδιά στο χέρι. Μία δική σου, μία δική του.
Και του λες:
««Αυτή είναι η δική μας μικρή αγκαλιά για όταν δεν είμαι εκεί.»»
Αν ζεις μακριά από την οικογένεια, ο αποχωρισμός μπορεί να πονάει λίγο περισσότερο
Για έναν γονιό που ζει στην Ελλάδα, μπορεί να υπάρχει η γιαγιά, ο παππούς, μια θεία ή κάποιος που μπορεί να πει:
«Άστο σε μένα για λίγο.»
Για μια οικογένεια που ζει στο εξωτερικό, αυτό μπορεί να μην υπάρχει.
Και τότε ο παιδικός σταθμός ή το σχολείο δεν είναι απλώς:
«Ένα καινούργιο μέρος.»
Είναι ένα από τα πρώτα μέρη όπου το παιδί δημιουργεί το δικό του δίκτυο ασφάλειας μακριά από την οικογένεια.
Και αυτό είναι σημαντικό.
Μπορεί να χρειαστεί λίγο περισσότερο χρόνο. Μπορεί να χρειαστεί να γνωρίσει καλύτερα τη δασκάλα. Μπορεί να βοηθήσει να γνωρίσει ένα άλλο παιδί πριν ξεκινήσει. Μπορεί να βοηθήσει να επισκέπτεστε τον χώρο πριν από την πρώτη μέρα.
Και δεν είναι αποτυχία αν χρειαστείς λίγο περισσότερη υποστήριξη.
Μερικές φορές ο γονιός χρειάζεται να προετοιμαστεί όσο και το παιδί
Αυτό είναι το κομμάτι που δεν λέμε αρκετά.
Μπορεί το παιδί να κλαίει.
Αλλά μπορεί να κλαις κι εσύ μέσα σου.
Μπορεί να φεύγεις από την πόρτα και να σκέφτεσαι:
«Κι αν σταματήσει να κλαίει και νομίζει ότι το άφησα;»
«Κι αν δεν με χρειάζεται;»
«Κι αν δεν περνάει καλά;»
«Κι αν κάτι συμβαίνει και δεν το ξέρω;»
Και μετά μπαίνεις στο αυτοκίνητο.
Κλείνεις την πόρτα.
Και...
συγκρατείσαι μέχρι το πρώτο φανάρι.
Δεν σε κάνει αυτό υπερβολικό γονιό.
Σε κάνει γονιό.
Αλλά εδώ χρειάζεται να θυμάσαι κάτι:
Το να βοηθάς το παιδί σου να αποχωρίζεται σταδιακά δεν σημαίνει ότι το αγαπάς λιγότερο.
Η διαδικασία του αποχωρισμού αποτελεί μέρος της ανάπτυξης της ανεξαρτησίας του παιδιού.
Ο στόχος δεν είναι να μη στενοχωρηθεί ποτέ
Αυτό είναι σημαντικό.
Δεν μπορούμε να μεγαλώσουμε ένα παιδί χωρίς δύσκολα συναισθήματα.
Δεν μπορούμε να του υποσχεθούμε:
«Δεν θα φοβηθείς ποτέ.»
«Δεν θα κλάψεις ποτέ.»
«Δεν θα σου λείψω ποτέ.»
Μπορούμε όμως να του μάθουμε:
«Μπορεί να μου λείψεις και να είμαι εντάξει.»
«Μπορεί να φοβάμαι και να το καταφέρω.»
«Μπορεί να κλάψω και μετά να ηρεμήσω.»
Αυτό είναι πολύ διαφορετικό.
Το σημαντικό είναι να αναγνωρίζουμε το άγχος του παιδιού και να ακούμε τι το ανησυχεί, αντί να απορρίπτουμε ή να αγνοούμε το συναίσθημα.
Άρα αντί για:
««Μην κλαις, δεν είναι τίποτα.»»
μπορείς να πεις:
««Ξέρω ότι σου είναι δύσκολο να με αποχαιρετήσεις. Θα φύγω τώρα και θα επιστρέψω μετά το φαγητό.»»
Δεν αφαιρείς το συναίσθημα.
Αλλά του δίνεις ασφάλεια μέσα σε αυτό.
Και αν το παιδί συνεχίζει να κλαίει;
Εδώ χρειάζεται να ξεχωρίσουμε δύο πράγματα.
Άλλο:
κλαίει στον αποχωρισμό και μετά σταδιακά προσαρμόζεται
και άλλο:
το άγχος παραμένει πολύ έντονο και επηρεάζει όλη την καθημερινότητά του.
Χρειάζεται περισσότερη προσοχή όταν το άγχος είναι πολύ έντονο, επιμένει ή αρχίζει να εμποδίζει την καθημερινή ζωή του παιδιού.
Μπορεί να εμφανιστεί ως επίμονη προσκόλληση, προβλήματα ύπνου, σωματικά παράπονα όπως κοιλόπονος, αποφυγή σχολείου ή έντονη δυσκολία να κάνει δραστηριότητες που πριν μπορούσε να κάνει.
Αν λοιπόν το παιδί είναι πολύ αναστατωμένο για μεγάλο διάστημα μετά τον αποχωρισμό, η κατάσταση δεν βελτιώνεται με τον χρόνο, αρνείται συστηματικά να πάει, εμφανίζει συχνά κοιλόπονους ή άλλες σωματικές ενοχλήσεις, έχει σημαντικές αλλαγές στον ύπνο ή στη συμπεριφορά ή το άγχος αρχίζει να επηρεάζει τη λειτουργικότητα και τη ζωή του, τότε δεν χρειάζεται να το αντιμετωπίσεις μόνος σου.
Μίλησε με τον παιδίατρο/GP, τον παιδαγωγό ή το σχολείο.
Η αναζήτηση της σωστής βοήθειας δεν σημαίνει:
«Το παιδί μου έχει πρόβλημα.»
Σημαίνει:
«Βλέπω ότι δυσκολεύεται και θέλω να το βοηθήσω.»
Και κάπου εδώ θέλω να επιστρέψουμε στην πόρτα του σχολείου
Εκείνη τη στιγμή που το παιδί έχει κολλήσει πάνω σου.
Εσύ έχεις την τσάντα στον ώμο. Η δασκάλα περιμένει. Το παιδί κλαίει.
Και μέσα σου θέλεις να πεις:
«Δεν θα φύγω. Θα κάτσω εδώ όλη μέρα.»
Και ίσως ένα μικρό κομμάτι σου να θέλει πραγματικά να το κάνει.
Αλλά μπορείς να θυμηθείς:
Το κλάμα δεν σημαίνει ότι αποτυγχάνεις.
Το αντίο δεν σημαίνει εγκατάλειψη.
Το να φύγεις δεν σημαίνει ότι το αγαπάς λιγότερο.
Σημαίνει ότι του δίνεις την ευκαιρία να μάθει:
«Η μαμά φεύγει.»
και μετά:
«Η μαμά επιστρέφει.»
Ξανά.
Και ξανά.
Και ξανά.
Μέχρι που μια μέρα...
δεν θα κλάψει.
Ίσως να πει:
«Γεια μαμά!»
και να τρέξει μέσα.
Και εσύ θα μείνεις για δύο δευτερόλεπτα στην πόρτα και θα σκεφτείς:
«Πότε μεγάλωσε τόσο;»
Και φυσικά, επειδή είμαστε γονείς, θα σου λείψει το κλάμα.
Λίγο.
Μην ανησυχείς.
Θα το ξεπεράσεις.
Κράτα αυτά τα 7 πράγματα για τον επόμενο αποχωρισμό
1. Μην φύγεις κρυφά. Ένα σύντομο και ξεκάθαρο αντίο βοηθά το παιδί να ξέρει τι συμβαίνει.
2. Κράτα την ίδια μικρή ρουτίνα. Όσο πιο προβλέψιμο είναι το πρωινό, τόσο λιγότερες εκπλήξεις έχει το παιδί.
3. Μίλα συγκεκριμένα για το πότε θα επιστρέψεις. «Μετά το φαγητό» ή «μετά τον ύπνο» μπορεί να είναι πιο κατανοητό από το «σε τρεις ώρες».
4. Μην προσπαθείς να εξαφανίσεις το συναίσθημα. «Ξέρω ότι σου λείπω» είναι καλύτερο από «μην κλαις».
5. Δώσε χρόνο στη σχέση με τον παιδαγωγό. Το παιδί χρειάζεται να δημιουργήσει τη δική του αίσθηση ασφάλειας στον χώρο.
6. Αν γίνεται, κάντε μικρές πρόβες αποχωρισμού. Μικροί, ασφαλείς αποχωρισμοί μπορούν σταδιακά να χτίσουν αυτοπεποίθηση.
7. Μην ξεχνάς τον δικό σου αποχωρισμό. Και εσύ χρειάζεσαι λίγο χρόνο να προσαρμοστείς.
Μια τελευταία σκέψη για τη μαμά που στέκεται στην πόρτα
Αν αύριο το παιδί σου κλάψει όταν φύγεις...
μην μετρήσεις την αγάπη του από τα δάκρυά του.
Και μην μετρήσεις τη δική σου γονεϊκή επιτυχία από το πόσο γρήγορα σταμάτησε να κλαίει.
Μερικά παιδιά χρειάζονται περισσότερο χρόνο.
Μερικά λιγότερο.
Κάποια θα μπουν μέσα σαν να ήταν εκεί πάντα.
Κάποια θα κρατήσουν το χέρι σου μέχρι την τελευταία στιγμή.
Και όλα αυτά μπορούν να είναι φυσιολογικά.
Ο στόχος δεν είναι να μην του λείψεις.
Ο στόχος είναι να μάθει ότι μπορεί να του λείπεις και παρ' όλα αυτά να είναι ασφαλές.
Και ότι όταν λες:
«Θα γυρίσω.»
θα γυρίσεις.
Αυτό είναι που χτίζει σιγά-σιγά την αυτοπεποίθηση.
Μία δύσκολη καλημέρα τη φορά.
