Παιχνίδια για παιδιά στο σπίτι: απλές ιδέες ανά ηλικία, χωρίς ακριβά παιχνίδια

Είναι απόγευμα, έξω βρέχει ή απλώς δεν έχεις κουράγιο για πάρκο. Το παιδί γυρνάει γύρω σου, τα παιχνίδια του είναι σκορπισμένα στο πάτωμα και κανένα δεν το «τραβάει». Και εσύ αναρωτιέσαι: «Τι να παίξουμε τώρα;»

Η καλή είδηση είναι ότι δεν χρειάζεσαι ακριβά παιχνίδια ούτε έτοιμο πρόγραμμα. Χρειάζεσαι λίγα πράγματα από την κουζίνα, λίγη φαντασία και μερικά λεπτά μαζί του.

Γιατί το παιχνίδι μετράει τόσο πολύ

Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (AAP) έχει γράψει ολόκληρη κλινική αναφορά για το παιχνίδι, με τίτλο The Power of Play (2018). Το μήνυμά της είναι απλό: το παιχνίδι δεν είναι πολυτέλεια.

Σύμφωνα με την AAP, το παιχνίδι μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά να οργανώνονται, να τα πηγαίνουν καλά με τους άλλους και να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους. Και οι στιγμές χαράς που μοιράζεστε όταν παίζετε μαζί βοηθούν τον οργανισμό του παιδιού να ρυθμίζει το άγχος.

Η AAP σημειώνει επίσης ότι τα παιδιά παίζουν όλο και λιγότερο εδώ και δεκαετίες: τα προγράμματα είναι πιο φορτωμένα, οι ασφαλείς χώροι λιγότεροι και ο χρόνος μπροστά σε οθόνες περισσότερος. Άρα αν νιώθεις ότι «δεν προλαβαίνετε να παίξετε», δεν είσαι μόνος.

Δεν χρειάζεσαι ακριβά παιχνίδια

Η AAP το λέει καθαρά: τα απλά και φτηνά αντικείμενα είναι από τους καλύτερους τρόπους να στηρίξεις τη δημιουργικότητα του παιδιού. Τουβλάκια, άδεια δοχεία, ξύλινες κουτάλες.

Και το NHS (η δημόσια υγεία της Βρετανίας) προσθέτει ότι το παιχνίδι δεν χρειάζεται να είναι δύσκολο ή ακριβό, και ότι το παιδί σου θα μάθει περισσότερα από εσένα απ' ό,τι από οποιοδήποτε παιχνίδι.

Δηλαδή: το πιο πολύτιμο «παιχνίδι» στο σπίτι είσαι εσύ.

Πώς να ξεκινήσεις: άφησε το παιδί να οδηγήσει

Το Κέντρο για το Αναπτυσσόμενο Παιδί του Harvard μιλά για το serve and return: το παιδί «σερβίρει» (δείχνει, φωνάζει, σου φέρνει κάτι) και εσύ «επιστρέφεις» με ένα βλέμμα, μια λέξη, ένα χαμόγελο. Αυτό το πέρα-δώθε χτίζει συνδέσεις στον εγκέφαλο για την επικοινωνία. Το NHS προτείνει κι αυτό να ακολουθείς το παιδί όταν παίζει, για να χτίσετε πιο κοντινή σχέση.

Στην πράξη, μοιάζει κάπως έτσι:

1. 1Δες τι το τραβάειένα κουτί, μια κουτάλα, ένα αυτοκινητάκι
2. 2Απάντησεμε λέξεις, χαμόγελο ή μίμηση
3. 3Δώσε όνομα«Κατσαρόλα! Κάνει μπαμ!»
4. 4Περίμενε τη σειρά τουάφησε χρόνο να απαντήσει
5. 5Κλείσε ήρεμα«Άλλο ένα και μαζεύουμε»

Δεν χρειάζεται να «διδάξεις» κάτι. Δεν χρειάζεται να είσαι animator. Αρκεί να είσαι εκεί, προσεκτικός, για λίγα λεπτά.

Ιδέες για 1–2 χρονών

Σε αυτή την ηλικία το παιδί θέλει να αγγίζει, να χτυπάει, να βάζει και να βγάζει. Οι περισσότερες ιδέες εδώ είναι εμπνευσμένες από τις προτάσεις της UNICEF για παιχνίδι στο σπίτι.

• Η μπάντα της κουζίνας. Γύρνα ανάποδα μερικά άθραυστα μπολ και κατσαρόλες, δώσε του μια ξύλινη κουτάλα και… ορχήστρα!
• Το κουτί-αυτοκίνητο. Ένα άδειο χαρτόκουτο, μια μαλακή κουβερτούλα μέσα, και το σέρνεις αργά στο σαλόνι κάνοντας «μπρουμ-μπρουμ».
• Μπάλα πέρα-δώθε. Καθίστε στο πάτωμα απέναντι και κυλήστε μια μαλακή μπάλα ο ένας στον άλλον.
• Μέσα–έξω. Ένα καλάθι ή κουτί και μερικά ασφαλή αντικείμενα, πιο μεγάλα από τη γροθιά του, ώστε να μη χωράνε στο στόμα. Το παιδί τα βάζει μέσα, τα βγάζει, κι εσύ λες «μέσα!» και «έξω!».
• Ελεύθερη ζωγραφική. Μερικές κηρομπογιές, ένα μεγάλο χαρτί στο πάτωμα, και το αφήνεις να κάνει ό,τι θέλει.

Ιδέες για 2–3 χρονών

Τώρα αρχίζει η φαντασία. Το παιδί «σου φέρνει τσάι», ταΐζει το αρκουδάκι, μιμείται ό,τι κάνεις εσύ.

• Τσάι για το αρκουδάκι. Το NHS περιγράφει πώς τα νήπια μπορεί να σου φέρουν ένα «ψεύτικο» φλιτζάνι τσάι ή να σου ζητήσουν να αγκαλιάσεις το αρκουδάκι. Πάρε το παιχνίδι στα σοβαρά: «Μμμ, τι ωραίο τσάι! Θέλει κι ο αρκούδος;»
• Μεταμφιέσεις. Παλιά καπέλα, τσάντες, φουλάρια και πετσέτες κουζίνας γίνονται στολές, όπως προτείνει το NHS. Πρόσεξε μόνο να μην υπάρχουν μακριά κορδόνια ή κορδέλες.
• Ζωγραφική χωρίς να αγοράσεις τίποτα. Αν δεν έχεις χαρτί, το NHS προτείνει την εσωτερική πλευρά από κουτιά δημητριακών ή παλιούς φακέλους.
• Πύργος που γκρεμίζεται. Χτίστε μαζί έναν πύργο από τουβλάκια ή άδεια κουτιά και άφησέ το να τον ρίξει. Μετά ξανά από την αρχή.
• Παιχνίδι με νερό. Μια λεκάνη με λίγο νερό, πλαστικά μπουκάλια, ένα σουρωτήρι, ένα χωνί και κουτάλια. Μην αφήνεις ποτέ μικρό παιδί μόνο του με νερό: το NHS τονίζει ότι ένα μικρό παιδί μπορεί να πνιγεί σε λιγότερο από 5 εκατοστά νερό.

Αν το παιδί σου αγαπά το «μαγείρεμα», δείτε μαζί πώς η Ίριδα και η κυρία Βικτώρια έφτιαξαν πίτσες και μακαρόνια από πλαστελίνη:

Δείτε το επεισόδιο: Η Ίριδα Έγινε Σεφ με Πλαστελίνες · 24:28 · σελίδα επεισοδίου

Ιδέες για 3–4 χρονών

Εδώ μπορείς να ανεβάσεις λίγο τη δυσκολία: ρόλοι, απλοί κανόνες, λίγη περισσότερη κουβέντα. Αν κάτι είναι ακόμα νωρίς, γύρνα στις ιδέες για 2–3. Θα καταλάβεις γρήγορα τι του ταιριάζει.

• Το μαγαζάκι. Μερικά κουτιά δημητριακών, κονσέρβες και φρούτα πάνω σε ένα τραπέζι. Το παιδί είναι ο μανάβης, εσύ ο πελάτης. Τα «λεφτά» είναι καπάκια ή χαρτάκια. Μετά αλλάζετε ρόλους.
• Φέρε μου κάτι… «Φέρε μου κάτι μαλακό!», «κάτι στρογγυλό!», «κάτι κόκκινο!». Το παιδί ψάχνει στο σπίτι και σου φέρνει ό,τι βρει. Μετά δίνει εκείνο την εντολή σε σένα.
• Ζευγάρια από κάλτσες. Άδειασε τις καθαρές κάλτσες από το άπλωμα πάνω στο κρεβάτι και ψάξτε μαζί τα ζευγάρια. Μια δουλειά του σπιτιού γίνεται παιχνίδι.
• Βρες το καπάκι. Βγάλε από το ντουλάπι μερικά πλαστικά δοχεία με τα καπάκια τους, ανακάτεψέ τα και άφησέ το να βρει ποιο κλείνει πού.
• Η σπηλιά από σεντόνι. Ένα σεντόνι πάνω από δύο σταθερές καρέκλες, μαξιλάρια μέσα και ένας φακός. Μπείτε μαζί στη «σπηλιά» και διαβάστε ένα βιβλίο.

Ιδέες για 4–6 χρονών

Σε αυτή την ηλικία τα παιδιά θέλουν ιστορίες, κανόνες, προκλήσεις και… να κάνουν κουμάντο. Άφησέ τα.

• Διαδρομή με εμπόδια. Μαξιλάρια, καρέκλες, μια κουβέρτα για «τούνελ». Και η UNICEF και το NHS προτείνουν διαδρομές με εμπόδια μέσα στο σπίτι. Προτίμησε μαλακά πράγματα και σταθερά έπιπλα, και μείνε κοντά.
• Κατασκευές από «άχρηστα». Μάζεψε χαρτόκουτα, κουτιά γάλακτος, κεσεδάκια γιαουρτιού και καπάκια, όπως προτείνει το NHS. Μια παιδική κόλλα, και το παιδί φτιάχνει ό,τι θέλει: ρομπότ, σπίτι, πύραυλο.
• Μάντεψε το ζώο. Κάνε φωνές ζώων και το παιδί μαντεύει. Μετά αλλάζετε ρόλους.
• Η ιστορία που τελειώνει εκείνο. Ξεκίνα μια ιστορία («Μια φορά κι έναν καιρό, ένα σκυλάκι βρήκε ένα μυστικό κουτί…») και άφησέ το να αποφασίσει τι θα γίνει μετά. Η AAP προτείνει για αυτή την ηλικία να λέτε ιστορίες, να τραγουδάτε, να χορεύετε και να ζωγραφίζετε.
• Μικροί σεφ. Φτιάξτε μαζί ένα σνακ για όλη την οικογένεια και βάλε του μια πρόκληση: «Πόσα χρώματα μπορούμε να βάλουμε στο πιάτο;»
• Πάρτι χορού. Βάλε μουσική και χορέψτε. Όποιος «παγώνει» όταν σταματά η μουσική, κερδίζει.

Κι αν δεν θέλει να παίξει μόνο του ούτε λεπτό;

Είναι πολύ συνηθισμένο, ειδικά στα μικρά. Βοηθάει να ξεκινάτε μαζί: κάθισε δίπλα του, στήστε το παιχνίδι, παίξε λίγο. Όταν το δεις απορροφημένο, μείνε κοντά αλλά κάνε κάτι δικό σου, π.χ. δίπλωσε ρούχα στον ίδιο χώρο.

Και αν κάποια μέρα όλα αυτά δεν «πιάσουν», δεν πειράζει. Μερικές μέρες είναι απλώς πιο δύσκολες. Αν αυτές οι δύσκολες στιγμές καταλήγουν σε κλάματα και φωνές, ίσως σε βοηθήσει το άρθρο μας για τα παιδικά ξεσπάσματα.

Και οι οθόνες;

Δεν χρειάζεται να τις «εξαφανίσεις» για να παίξετε. Αρκεί το παιχνίδι να έχει τη δική του, σταθερή θέση μέσα στη μέρα. Όπως το λέει η AAP: αυτό που πλουτίζει τα παιδιά είναι η παρουσία και η προσοχή των γονιών, όχι τα «φανταχτερά» ηλεκτρονικά gadgets.

Ένα σταθερό «παιχνίδι μαζί» μετά το φαγητό ή πριν το μπάνιο λειτουργεί όπως κάθε καλή ρουτίνα: το παιδί ξέρει ότι έρχεται και το περιμένει. Για περισσότερα, διάβασε πώς βοηθάει η ρουτίνα στα παιδιά.

Διάλεξε ένα και ξεκίνα σήμερα

• την μπάντα της κουζίνας
• ή το κουτί των θησαυρών
• ή την ιστορία που τελειώνει εκείνο

Για περισσότερες ιδέες με απλά υλικά, ρίξε μια ματιά στις δραστηριότητές μας.

Δεν χρειάζεσαι τέλειο παιχνίδι. Χρειάζεσαι λίγα λεπτά, μαζί.