Γιατί «εκρήγνυται» μόνο με μένα;

Πας να το πάρεις από τον παιδικό. Η κυρία χαμογελάει: «Ήταν υπέροχο σήμερα! Έφαγε όλο του το φαγητό, βοήθησε να μαζέψουμε, ούτε ένα κλάμα.»

Βγαίνετε από την πόρτα. Δεν έχετε φτάσει στο αυτοκίνητο.

Του έδωσες το μπουκάλι με το νερό. Λάθος μπουκάλι. Και ξεκινάει: κλάμα, φωνές, πόδια στο πεζοδρόμιο.

Κι εσύ σκέφτεσαι: «Με όλους είναι καλό. Γιατί μόνο με μένα;»

Αν σου ακούγεται γνώριμο, δεν είσαι μόνη. Είναι από τα πιο συχνά πράγματα που λένε οι γονείς μικρών παιδιών. Και η εξήγηση είναι πολύ πιο τρυφερή απ' όσο νιώθεις εκείνη τη στιγμή.

Ο άνθρωπος που νιώθει ασφαλής

Η Janet Lansbury, γνωστή εκπαιδεύτρια γονέων, απάντησε κάποτε σε μια μαμά που ρωτούσε ακριβώς αυτό: «Κάνω κάτι λάθος, ή είμαι απλώς ο άνθρωπος με τον οποίο νιώθει ασφαλές να βγάλει τα συναισθήματά του;»

Η απάντησή της, στην ουσία: πιθανότατα είσαι ο πιο κοντινός του άνθρωπος, αυτός με τον οποίο νιώθει πιο ασφαλές να αφήσει τα μεγάλα συναισθήματα να βγουν. Και ακριβώς γι' αυτό χρειάζεται από σένα κάτι ακόμη: μια ήρεμη, σίγουρη καθοδήγηση.

Υπάρχει και μια πραγματική έρευνα που δείχνει κάτι κοντινό. Σε μια μελέτη του 2013, ερευνητές στις ΗΠΑ παρατήρησαν παιδιά 2 ετών στο σπίτι, με τη μαμά και τον μπαμπά μαζί. Όταν τα παιδιά ήταν αναστατωμένα, πήγαιναν πιο συχνά στον γονιό που τα φρόντιζε περισσότερο. Όταν ήταν χαρούμενα, δεν είχαν προτίμηση.

Με άλλα λόγια: όταν τα πράγματα δυσκολεύουν, τα παιδιά πάνε στον άνθρωπο που τα φροντίζει κάθε μέρα.

Προσοχή όμως: η μελέτη αυτή δείχνει πού πάνε τα παιδιά για παρηγοριά, όχι γιατί ξεσπούν. Ότι ξεσπάει μαζί σου επειδή νιώθει ασφαλές είναι μια πιθανή εξήγηση, όχι κάτι αποδεδειγμένο. Και σχεδόν πάντα παίζουν ρόλο και πιο απλά πράγματα: κούραση, πείνα, μια μέρα γεμάτη απαιτήσεις. Θα τα δούμε παρακάτω.

Ίσως δεν ξεσπάει πάνω σου επειδή δεν σε σέβεται. Ίσως ξεσπάει επειδή είναι κουρασμένο, και μαζί σου μπορεί.

Και το «800%»;

Ίσως το έχεις δει σε κάποιο βίντεο: «Έρευνα δείχνει ότι τα παιδιά φέρονται 800% χειρότερα όταν είναι η μαμά στο δωμάτιο.»

Αυτή η «έρευνα» δεν υπάρχει. Η ψυχολόγος Cara Goodwin έγραψε στο Psychology Today ότι προέρχεται από ένα σατιρικό άρθρο, κάτι σαν αστείο, που κάποιοι πήραν στα σοβαρά.

Και πρόσθεσε κάτι ακόμη πιο ειλικρινές: δεν υπάρχει έρευνα που να έχει μετρήσει αν τα παιδιά «κρατάνε τα χειρότερα» για τους γονείς τους. Αυτό που έχουμε είναι η παρατήρηση πολλών γονιών και επαγγελματιών, και μελέτες όπως αυτή με τα παιδιά των 2 ετών, για το πού πάνε όταν είναι αναστατωμένα.

Άρα δεν χρειάζεται νούμερο για να ισχύει αυτό που ζεις. Χρειάζεται απλώς να μην το διαβάζεις ως αποτυχία.

Η «κατάρρευση μετά το σχολείο»

Στα αγγλικά υπάρχει όρος γι' αυτό: «after-school restraint collapse», δηλαδή κάτι σαν «κατάρρευση μετά από μια μέρα συγκράτησης». Ο όρος αποδίδεται στην Andrea Loewen Nair, Καναδή ειδικό στη γονεϊκότητα, που τον έκανε γνωστό με ένα άρθρο της το 2016.

Δεν είναι διάγνωση. Είναι μια περιγραφή για κάτι που πολλοί γονείς βλέπουν.

Σκέψου τη μέρα του παιδιού στον παιδικό. Περιμένει τη σειρά του. Μοιράζεται παιχνίδια. Κάθεται στο τραπέζι. Ακολουθεί κανόνες. Δεν παίρνει πάντα αυτό που θέλει. Και όλα αυτά χωρίς εσένα.

Αυτά θέλουν αυτοέλεγχο. Και ο αυτοέλεγχος σε αυτή την ηλικία είναι ακόμη «υπό κατασκευή». Το Κέντρο για το Αναπτυσσόμενο Παιδί του Χάρβαρντ το λέει έτσι: τα παιδιά δεν γεννιούνται με αυτές τις δεξιότητες, γεννιούνται με τη δυνατότητα να τις αναπτύξουν.

Οπότε, στο τέλος της μέρας, το «ρεζερβουάρ» είναι άδειο. Και μόλις δει το πρόσωπό σου, αφήνεται.

Η ψυχολόγος Robyn Koslowitz το περιγράφει ως ένα προβλέψιμο μοτίβο που δεν σημαίνει από μόνο του ότι κάτι δεν πάει καλά. Και η παιδίατρος Karen Chorvat συμβουλεύει τους γονείς να μην το παίρνουν προσωπικά και να θυμούνται ότι είναι το «ασφαλές μέρος» του παιδιού τους.

Η επιστροφή, βήμα βήμα

Δεν μπορείς να εξαφανίσεις την κούραση μιας ολόκληρης μέρας. Μπορείς όμως να κάνεις την προσγείωση πιο μαλακή.

1. 1Σνακ και νερόΈτοιμο πριν το πάρεις
2. 2Λίγες λέξειςΈνα «σε σκεφτόμουν», όχι ανάκριση
3. 3Ήσυχος χρόνοςΉ κίνηση, ανάλογα με το παιδί
4. 4Σύνδεση πρώταΑγκαλιά, βλέμμα, παιχνίδι
5. 5Κουβέντα αργότεραΣτο μπάνιο ή πριν τον ύπνο

Σνακ και νερό. Πολλά «ξεσπάσματα» στην πόρτα του παιδικού είναι και πείνα. Η Koslowitz προτείνει να καλύψεις πρώτα τις σωματικές ανάγκες: νερό, κάτι να φάει, τουαλέτα. Ένα φρούτο, λίγο τυρί, ένα κουλουράκι στην τσάντα σου κάνουν θαύματα.

Λίγες ερωτήσεις. Το «Πώς πέρασες; Τι έφαγες; Με ποιον έπαιξες;» μοιάζει με αγάπη, αλλά για ένα κουρασμένο παιδί είναι ακόμη μια απαίτηση. Η Koslowitz το λέει απλά: πρώτα σύνδεση, κουβέντα αργότερα. Ένα «Χάρηκα πολύ που σε βλέπω» αρκεί.

Ήσυχος χρόνος ή κίνηση. Κάποια παιδιά θέλουν να ξαπλώσουν στον καναπέ με ένα βιβλίο. Άλλα θέλουν να τρέξουν στην πλατεία. Παρατήρησε το δικό σου. Η οθόνη μοιάζει εύκολη λύση. Πρόσεξε όμως αν το παιδί ηρεμεί πραγματικά ή αν το ξέσπασμα απλώς έρχεται τη στιγμή που θα κλείσει.

Πρώτα σύνδεση, μετά διόρθωση. Η φράση είναι της Jane Nelsen, που ανέπτυξε τη «Θετική Πειθαρχία». Η ιδέα είναι ότι δεν μπορείς να διδάξεις κάτι σε ένα παιδί αν πρώτα δεν νιώσει ότι είστε μαζί. Αγκαλιά πρώτα. Η κουβέντα για το μπουκάλι που πέταξε, μετά.

Μια σταθερή «ρουτίνα επιστροφής» βοηθά κι αυτή: το ίδιο σνακ, η ίδια διαδρομή, το ίδιο τραγούδι στο αυτοκίνητο. Περισσότερα για το γιατί δουλεύει θα βρεις στο άρθρο μας για τη δύναμη της ρουτίνας.

Όταν το ξέσπασμα έρχεται έτσι κι αλλιώς

Και θα έρθει, κάποιες μέρες. Ό,τι κι αν κάνεις.

Εδώ η Lansbury λέει κάτι σημαντικό: η απάντηση δεν είναι να υποχωρείς σε όλα για να σταματήσει. Είναι να μένεις ήρεμη και σταθερή. Η δική της περιγραφή: όχι θυμωμένη, όχι αυστηρή, αλλά σταθερή και τρυφερή μαζί.

Τα όρια μένουν. Δεν χτυπάμε, δεν πετάμε πράγματα στον δρόμο. Αλλά το κλάμα, ο θυμός, η απογοήτευση επιτρέπονται.

Μπορείς να μείνεις δίπλα του, να μιλάς λίγο και χαμηλόφωνα, και να περιμένεις να περάσει το κύμα. Για το τι γίνεται μέσα στο ξέσπασμα και πώς βοηθάς, δες και το άρθρο μας για τα παιδικά ξεσπάσματα.

Τι λέμε

Αντί για: «Γιατί με την κυρία είσαι καλό και με μένα κάνεις έτσι;»

Πες: «Είχες μεγάλη μέρα. Τώρα είσαι μαζί μου, μπορείς να ξεκουραστείς.»

Αντί για: «Πώς πέρασες; Τι έκανες; Με ποιον έπαιξες;»

Πες: «Σε σκεφτόμουν. Έχω το σνακ σου εδώ.»

Αντί για: «Σταμάτα αμέσως, μας κοιτάνε όλοι.»

Πες: «Είσαι πολύ θυμωμένο. Είμαι εδώ. Δεν σε αφήνω να πετάς πράγματα, αλλά μπορείς να κλάψεις.»

Αντί για: «Αν συνεχίσεις, δεν έχει παιδική χαρά.»

Πες: «Πάμε πρώτα σπίτι να ηρεμήσουμε. Τα λέμε μετά, μαζί.»

Αντί για: «Τι κάνω λάθος;» (αυτό που λες μέσα σου)

Πες στον εαυτό σου: «Είναι κουρασμένο. Δεν είναι εναντίον μου.»

Και εσύ;

Μην ξεχνάς ότι κι εσύ έρχεσαι από μια μέρα. Από δουλειά, κίνηση, λίστες, ειδοποιήσεις στο κινητό.

Τα δύο άδεια «ρεζερβουάρ» συναντιούνται στην πόρτα του παιδικού. Γι' αυτό καμιά φορά είναι τόσο δύσκολο.

Αν μπορείς, δώσε στον εαυτό σου πέντε λεπτά πριν το πάρεις. Ένα ποτήρι νερό, μια βαθιά ανάσα στο αυτοκίνητο, ένα τραγούδι που σου αρέσει. Δεν είναι πολυτέλεια. Είναι αυτό που θα σε κρατήσει ήρεμη όταν έρθει το «λάθος μπουκάλι».

Πότε ζητάμε βοήθεια

Τα ξεσπάσματα μετά τον παιδικό είναι συνηθισμένα. Αξίζει όμως να μιλήσεις με τον παιδίατρο, με έναν παιδοψυχολόγο ή με τους παιδαγωγούς του παιδικού αν:

• τα ξεσπάσματα είναι πολύ συχνά, πολύ έντονα ή κρατάνε πολλή ώρα
• στο ξέσπασμα χτυπάει ή δαγκώνει άλλους, ή κάνει κακό στον εαυτό του
• δεν θέλει καθόλου να πάει στον παιδικό ή κάτι άλλαξε απότομα στη συμπεριφορά του
• έχει αλλαγές στον ύπνο ή στο φαγητό που δεν περνάνε

Αν το παιδί δυσκολεύεται κυρίως στο πρωινό αντίο, έχουμε γράψει γι' αυτό ξεχωριστά: «Μαμά, μην φύγεις!».

Μια τελευταία σκέψη

Την επόμενη φορά που η κυρία θα σου πει «ήταν άγγελος σήμερα» και πέντε λεπτά αργότερα θα έχεις ένα παιδί να κλαίει στο πεζοδρόμιο, θυμήσου:

Και τα δύο είναι αλήθεια.

Ήταν άγγελος εκεί, γιατί προσπάθησε πολύ.

Και κλαίει εδώ, γιατί είναι κουρασμένο, πεινασμένο, και ίσως γιατί μαζί σου δεν χρειάζεται πια να προσπαθεί.

Συχνά είσαι το μέρος όπου ξεκουράζεται. Ακόμη κι όταν δεν μοιάζει με ξεκούραση. ---