Η γιαγιά τα κακομαθαίνει: κανόνες με τους παππούδες χωρίς να χαλάσει η σχέση

Κυριακή μεσημέρι, στης γιαγιάς. Το παιδί έχει φάει ήδη ένα κομμάτι γλυκό και ζητάει δεύτερο. Η γιαγιά το δίνει πριν προλάβεις να ανοίξεις το στόμα σου.

«Άσ' το, μια φορά είναι.»

Μετά κινούμενα σχέδια. Μετά δεν κοιμάται το μεσημέρι, γιατί «δεν νυστάζει το καημένο». Το βράδυ στο σπίτι έχεις ένα παιδί κουρασμένο, υπερδιεγερμένο και κάπως… θυμωμένο μαζί σου.

Και μαζί με τον θυμό, μια ενοχή. Γιατί αυτή η ίδια γιαγιά κράτησε το παιδί όλη την εβδομάδα για να πας στη δουλειά.

Πρώτα απ' όλα: ένα μεγάλο ευχαριστώ

Πριν μιλήσουμε για κανόνες, ας πούμε κάτι που συχνά ξεχνάμε μέσα στην κούραση.

Στην Ελλάδα, οι γιαγιάδες και οι παππούδες κρατούν όρθια πολλές οικογένειες. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2021 το 44% των παιδιών κάτω των 3 ετών στην Ελλάδα είχε φροντίδα από παππούδες, άλλους συγγενείς, φίλους ή νταντάδες, δηλαδή πέρα από τους γονείς και τον παιδικό σταθμό. Ήταν από τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη, πίσω μόνο από την Ολλανδία και την Κύπρο (45%).

Το ποσοστό δεν μετράει μόνο παππούδες. Όλοι όμως ξέρουμε ποιος είναι συνήθως πίσω από αυτό το ποσοστό.

Και αν ζεις μακριά από τη γιαγιά, ξέρεις πόσο λείπει. Γι' αυτό έχουμε γράψει και για τους γονείς που μεγαλώνουν παιδιά χωρίς «χωριό».

Άρα ο στόχος αυτού του άρθρου δεν είναι να «βάλεις τη γιαγιά στη θέση της». Είναι να βρείτε μαζί λίγους κοινούς κανόνες, για να συνεχίσει να είναι αυτό που είναι: δώρο.

Δεν είσαι η μόνη

Σε μια μεγάλη αμερικανική δημοσκόπηση του C.S. Mott Children's Hospital (2020, πάνω από 2.000 γονείς παιδιών έως 18 ετών), σχεδόν οι μισοί γονείς είπαν ότι διαφωνούν με τουλάχιστον έναν παππού ή γιαγιά για το μεγάλωμα του παιδιού.

Τα πιο συχνά θέματα; Η πειθαρχία (57%), το φαγητό και τα σνακ (44%) και η τηλεόραση και οι οθόνες (36%). Από τους γονείς που είχαν διαφωνίες, το 40% είπε ότι οι παππούδες είναι «πολύ μαλακοί».

Δηλαδή το «η γιαγιά τα κακομαθαίνει» δεν είναι μόνο ελληνικό.

Γιατί η γιαγιά «χαλάει» τους κανόνες

Συνήθως όχι από πείσμα. Από αγάπη, από συνήθεια και από ρόλο.

Η γιαγιά μεγάλωσε ήδη τα δικά της παιδιά. Τώρα θέλει να χαρεί τα εγγόνια, χωρίς να είναι εκείνη ο «κακός». Και πολλά από αυτά που κάνει τα έκανε και σε σένα, με τις γνώσεις που υπήρχαν τότε.

Υπάρχει και κάτι ακόμα: πολλές φορές απλώς δεν ξέρει τι θέλεις. Κανείς δεν της το είπε καθαρά.

Λίγα αδιαπραγμάτευτα, τα υπόλοιπα χαλαρά

Το μυστικό είναι να μη διαπραγματεύεσαι τα πάντα. Αν όλα είναι «κανόνας», τίποτα δεν είναι κανόνας, και η γιαγιά θα νιώθει ότι περπατάει σε ναρκοπέδιο.

Διάλεξε λίγα. Για τα περισσότερα σπίτια, αρκούν τέσσερα.

1. Ασφάλεια

Εδώ δεν υπάρχει «μια φορά είναι». Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (AAP) έχει οδηγίες ειδικά για τους παππούδες:

• Παιδικό κάθισμα στο αυτοκίνητο, σωστά τοποθετημένο, σε κάθε διαδρομή.
• Τα φάρμακα ψηλά, μακριά από τα μάτια και τα χέρια του παιδιού. Και η τσάντα της γιαγιάς, αν έχει μέσα φάρμακα.
• Το μωρό κοιμάται στο δικό του κρεβατάκι, όχι στο κρεβάτι του παππού και της γιαγιάς.

Η AAP προτείνει επίσης στους παππούδες να ρωτούν τους γονείς για τις νεότερες οδηγίες, γιατί πολλά έχουν αλλάξει, όπως το ότι το μωρό κοιμάται ανάσκελα.

Και ένας δικός μας κανόνας: κανένα φάρμακο ή σιρόπι στο παιδί χωρίς να το ξέρουν οι γονείς.

2. Ύπνος

Όχι απαραίτητα η ίδια ακριβώς ώρα. Αλλά ο μεσημεριανός ύπνος, αν ακόμα κοιμάται μεσημέρι, να γίνεται, και το βράδυ να μη γυρνάει το παιδί στο σπίτι ξενυχτισμένο.

3. Γλυκά

Όχι απαγόρευση. Ένα όριο. Για παράδειγμα: ένα γλυκό τη μέρα στης γιαγιάς, μετά το φαγητό, όχι πριν. Η γιαγιά κρατάει τη χαρά να το δίνει εκείνη.

4. Οθόνες

Πόση ώρα και τι βλέπει. Αν έχετε στο σπίτι έναν κανόνα, πες τον απλά, και ίσως δώσε στη γιαγιά και μια λίστα με βίντεο που σου αρέσουν.

Και όλα τα άλλα; «Στης γιαγιάς αλλιώς»

Πιτζάμες στις τέσσερις το απόγευμα; Τραγούδια στο μπαλκόνι; Πέντε παραμύθια αντί για ένα; Ας είναι.

Όσο το παιδί είναι ασφαλές, οι διαφορετικοί τρόποι δεν το μπερδεύουν. Μαθαίνει ότι σε διαφορετικά μέρη ισχύουν διαφορετικοί κανόνες. Και συχνά τα παιδιά το πιάνουν πιο γρήγορα από εμάς: στον παιδικό αλλιώς, στο σπίτι αλλιώς, στης γιαγιάς αλλιώς.

Τα παιδιά δεν μπερδεύονται επειδή στης γιαγιάς αλλιώς. Μπερδεύονται όταν οι μεγάλοι μαλώνουν μπροστά τους.

Ποιος μιλάει σε ποιον

Ένας απλός κανόνας που γλιτώνει πολλές πληγές: κάθε γονιός μιλάει στους δικούς του γονείς.

Η μαμά μιλάει στη μαμά της. Ο μπαμπάς στη δική του. Γιατί ό,τι ακούγεται από το παιδί σου σαν «σε παρακαλώ», από τη νύφη ή τον γαμπρό μπορεί να ακουστεί σαν κριτική.

Πριν την κουβέντα, συμφωνήστε οι δυο σας. Η γιαγιά πρέπει να ακούσει ότι «εμείς αποφασίσαμε», όχι ότι «το θέλει η νύφη σου» ή «ο γαμπρός σου».

Πώς γίνεται η κουβέντα

• Όχι πάνω στη στιγμή, με το γλυκό στο χέρι. Μια ήσυχη ώρα, χωρίς το παιδί μπροστά.
• Ξεκίνα με ευχαριστώ, και να το εννοείς.
• Πες τι θέλεις, όχι τι κάνει λάθος.
• Εξήγησε το «γιατί» σε μία πρόταση.
• Ρώτα τη γνώμη της: «Εσύ πώς λες να το κάνουμε;»
• Κράτα τη λίστα μικρή.

Το δεύτερο γλυκό της Κυριακής, δηλαδή, δεν το συζητάς στο τραπέζι. Το συζητάς την Τρίτη, στο τηλέφωνο, με ένα «ευχαριστώ» πρώτα.

Και να είσαι ρεαλίστρια. Στη δημοσκόπηση του Mott, περίπου οι μισοί παππούδες άλλαξαν κάτι όταν τους το ζήτησαν, ενώ το 17% αρνήθηκε ευθέως. Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι όσο μεγαλύτερη η σύγκρουση, τόσο πιο δύσκολα υποχωρούσαν οι παππούδες. Άλλος ένας λόγος να μιλήσεις νωρίς και ήρεμα, πριν φουσκώσει.

«Εμείς έτσι σας μεγαλώσαμε»

Η πιο συχνή φράση. Και, για να είμαστε δίκαιοι, είναι αλήθεια. Σε μεγάλωσαν. Και είσαι εδώ.

Δεν χρειάζεται να αποδείξεις ότι είχαν άδικο. Χρειάζεται να πεις ότι από τότε μάθαμε κάποια πράγματα παραπάνω. Η AAP, για παράδειγμα, άρχισε μόλις το 1992 να συστήνει τα μωρά να μην κοιμούνται μπρούμυτα, και από το 1996 να προτιμάται η θέση ανάσκελα, όπως συστήνεται και σήμερα. Πολλές γιαγιάδες είχαν ήδη μεγαλώσει τα παιδιά τους.

Και πολλά από όσα έκαναν τότε, όπως το παιχνίδι έξω, τα τραγούδια και η παρέα, αξίζει να τα κρατήσουμε. Πες της το κι αυτό. Τα γράψαμε στο «Πώς μεγάλωναν τα παιδιά παλιά: τι κρατάμε, τι αλλάξαμε». Ίσως αξίζει να το διαβάσετε μαζί.

Τι λέμε

Αντί για: «Σου έχω πει χίλιες φορές να μην του δίνεις σοκολάτες!»

Πες: «Μαμά, σε ευχαριστώ που το κρατάς. Τι λες να συμφωνήσουμε σε ένα γλυκό τη μέρα, μετά το φαγητό; Το βράδυ δυσκολεύεται πολύ να κοιμηθεί.»

Αντί για: «Δεν ξέρεις τι κάνεις, αυτά δεν ισχύουν πια.»

Πες: «Ξέρω ότι εσύ μας μεγάλωσες έτσι, και μεγαλώσαμε μια χαρά. Απλώς ο παιδίατρος μάς είπε κάτι καινούργιο και θέλουμε να το κάνουμε όλοι το ίδιο.»

Αντί για: να διορθώσεις τη γιαγιά μπροστά στο παιδί.

Πες στο παιδί: «Στης γιαγιάς είναι αλλιώς. Στο σπίτι μας κάνουμε έτσι.» Και την κουβέντα με τη γιαγιά, αργότερα, οι δυο σας.

Αντί για: «Η πεθερά μου πάλι τα έκανε όπως ήθελε.»

Πες στον σύντροφό σου: «Μπορείς να μιλήσεις εσύ στη μαμά σου για την ασφάλεια στο αυτοκίνητο; Από σένα θα το ακούσει αλλιώς.»

Αντί για: «Αφού δεν σέβεσαι τους κανόνες μας, δεν θα το ξαναφέρουμε.»

Πες: «Σε χρειαζόμαστε και θέλουμε το παιδί να περνάει χρόνο μαζί σου. Αυτά τα δύο πράγματα όμως είναι σημαντικά για μας. Πώς μπορούμε να τα καταφέρουμε;»

Όταν, παρ' όλα αυτά, δεν αλλάζει τίποτα

Διάλεξε τις μάχες σου. Τα γλυκά και τα κινούμενα σχέδια μπορούν να περιμένουν. Η ασφάλεια δεν μπορεί.

Αν οι κανόνες ασφάλειας αγνοούνται ξανά και ξανά, ίσως χρειαστεί να αλλάξει κάτι πρακτικά: για παράδειγμα, να έρχεται η γιαγιά στο δικό σας σπίτι ή να μη γίνονται διαδρομές με το αυτοκίνητο χωρίς παιδικό κάθισμα.

Πότε ζητάμε βοήθεια

Αν οι διαφωνίες με τους παππούδες έχουν φτάσει να βαραίνουν τη σχέση σας ως ζευγάρι ή όλη την οικογένεια, ένας ψυχολόγος ή οικογενειακός θεραπευτής μπορεί να σας βοηθήσει να βρείτε κοινή γλώσσα. Δεν είναι αποτυχία. Είναι φροντίδα για μια σχέση που αξίζει.

Και μην ξεχνάς το ευχαριστώ

Πες το συχνά. Όχι μόνο μετά από μια δύσκολη κουβέντα.

Μια ζωγραφιά του παιδιού «για τη γιαγιά». Ένα μήνυμα: «Σήμερα μου είπε ότι έφτιαξαν μαζί κουλουράκια. Ευχαριστώ.» Μια φωτογραφία.

Οι κανόνες θα αλλάζουν όσο μεγαλώνει το παιδί. Αυτό που θα θυμάται για πάντα είναι η κουζίνα της γιαγιάς και τα χέρια του παππού. ---