Πώς να μάθει το παιδί τα χρώματα: με ποια σειρά και με ποια παιχνίδια

Κρατάς ένα κόκκινο τουβλάκι και ρωτάς: «Τι χρώμα είναι αυτό;»

Το παιδί σε κοιτάζει, χαμογελάει και λέει με σιγουριά: «Μπλε!»

Του το δείχνεις ξανά. «Κόκκινο, αγάπη μου. Πες το: κόκ-κι-νο.» Δύο λεπτά μετά, η πορτοκαλί μπάλα είναι κι αυτή «κόκκινη» και το πράσινο αυτοκινητάκι «μπλε».

Αν σου έχει συμβεί, δεν είσαι μόνη. Το «το παιδί μου δεν ξέρει τα χρώματα» είναι μια πολύ συχνή απορία των γονιών. Και η καλή είδηση είναι ότι τα χρώματα θέλουν χρόνο: μαθαίνονται σταδιακά, με βήματα που μπορείς να στηρίξεις παίζοντας.

Πότε μαθαίνουν τα παιδιά τα χρώματα;

Δεν υπάρχει μία «σωστή» ηλικία. Υπάρχει ένα μεγάλο εύρος.

Το Michigan State University Extension, που γράφει οδηγούς για γονείς, αναφέρει ότι τα παιδιά συνήθως μαθαίνουν τα χρώματα από τους 18 μήνες έως τα 3 χρόνια. Σημειώνει επίσης ότι πολλά παιδιά δεν αναγνωρίζουν τα χρώματα πριν από τα 3 περίπου.

Και το CDC, στη λίστα αναπτυξιακών ορόσημων του 2022, βάζει στα 4 χρόνια το «ονομάζει μερικά χρώματα αντικειμένων». Τα ορόσημα του CDC περιγράφουν τι κάνουν τα περισσότερα παιδιά (75% ή και παραπάνω) μέχρι εκείνη την ηλικία. Δηλαδή ένα παιδί 2,5 ετών που ακόμα μπερδεύει τα χρώματα είναι συνήθως μέσα στο αναμενόμενο εύρος.

Κράτα αυτό: τα χρώματα δεν είναι αγώνας ταχύτητας. Είναι μια δεξιότητα που ωριμάζει σιγά σιγά.

Γιατί τα χρώματα είναι πιο δύσκολα απ' όσο φαίνονται

Σκέψου πώς μαθαίνει το παιδί τη λέξη «σκύλος». Του δείχνεις έναν σκύλο, τον βλέπει ολόκληρο, τον αγγίζει, τον ακούει.

Το «κόκκινο» δεν είναι πράγμα. Είναι μια ιδιότητα: η μπάλα είναι κόκκινη, αλλά είναι και στρογγυλή, μεγάλη, μαλακή. Όταν λες «κοίτα, κόκκινη μπάλα», το παιδί πρέπει να μαντέψει ποιο από όλα αυτά εννοείς. Γι' αυτό συχνά λέγεται ότι οι λέξεις των χρωμάτων είναι πιο «αφηρημένες» και άρα πιο δύσκολες.

Η έρευνα όμως δείχνει ότι αυτό δεν είναι όλη η ιστορία. Οι ερευνητές Katie Wagner, Karen Dobkins και David Barner (2013) μελέτησαν τα «λάθη» μικρών παιδιών με τα χρώματα και βρήκαν ότι δεν είναι τυχαία. Τα παιδιά φαίνεται να καταλαβαίνουν ότι η λέξη μιλάει για χρώμα, αλλά χρησιμοποιούν κάθε λέξη για πολύ πλατιά ομάδα αποχρώσεων. Είναι σαν να λέει «κόκκινο» για ό,τι του μοιάζει κάπως κοκκινωπό. Κατά τους ερευνητές, η καθυστέρηση δεν οφείλεται κυρίως στο ότι το χρώμα είναι αφηρημένο, αλλά στο ότι το παιδί πρέπει να μάθει πού βάζει τα όρια ανάμεσα στα χρώματα η δική του γλώσσα.

Και τα ελληνικά έχουν μια ιδιαιτερότητα: ξεχωρίζουν το μπλε από το γαλάζιο ως δύο βασικά χρώματα. Μια μικρή μελέτη σε 40 ενήλικες (Thierry και συνεργάτες, 2009) έδειξε ότι ο εγκέφαλος των Ελλήνων αντιδρά πιο έντονα στη διαφορά ανάμεσα σε ανοιχτό και σκούρο μπλε απ' ό,τι των αγγλόφωνων. Για το παιδί σου, αυτό σημαίνει απλώς μία λέξη ακόμα να μάθει. Αν λέει «μπλε» τον ουρανό, δεν πειράζει.

Πώς να μάθει το παιδί τα χρώματα: τα 3 βήματα

Το MSU Extension περιγράφει τρία βήματα, με αυτή τη σειρά. Το καθένα μπορεί να κρατήσει εβδομάδες ή και μήνες.

1. 1ΤαιριάζειΒρίσκει ίδια χρώματα μαζί
2. 2Δείχνει«Δείξε μου το μπλε»
3. 3Ονομάζει«Τι χρώμα είναι;» «Κίτρινο!»

1. Ταιριάζει. Το παιδί βάζει μαζί πράγματα με το ίδιο χρώμα, χωρίς να ξέρει ακόμα το όνομά τους. Το MSU προτείνει να περάσεις στο επόμενο βήμα όταν ταιριάζει γύρω στα έξι χρώματα.

2. Δείχνει. Όταν του λες «δείξε μου το μπλε τουβλάκι», το βρίσκει. Εδώ η συμβουλή είναι να δουλεύεις ένα χρώμα τη φορά και να προσθέτεις καινούργιο μόνο όταν το προηγούμενο το δείχνει σωστά τις περισσότερες φορές.

3. Ονομάζει. Του δείχνεις κάτι και σου λέει το χρώμα. Αυτό το βήμα έρχεται τελευταίο και, σύμφωνα με το MSU, μπορεί να μην έρθει πριν από τα 3.

Αν το παιδί σου δείχνει σωστά αλλά δεν λέει τα χρώματα, δεν «δεν ξέρει». Απλώς βρίσκεται στο δεύτερο βήμα.

Παιχνίδια με χρώματα ανά ηλικία

Δεν χρειάζεσαι ειδικά παιχνίδια. Χρειάζεσαι πράγματα που ήδη έχεις στο σπίτι. Οι ηλικίες παρακάτω είναι ενδεικτικές: το MSU δεν δίνει ηλικία για κάθε βήμα. Ξεκίνα από το βήμα που βρίσκεται τώρα το παιδί σου. Για περισσότερες ιδέες, δες και τα παιχνίδια για παιδιά στο σπίτι ανά ηλικία.

18 μηνών έως 2 ετών: ταιριάζουμε

• Μάζεμα με χρώμα. Στο συμμάζεμα, ξεκίνα εσύ: «Εγώ μαζεύω όλα τα κόκκινα.» Μετά ζήτα του να σε βοηθήσει να βρει τα ίδια.
• Μέρα του χρώματος. Το MSU προτείνει μια «Κίτρινη Μέρα»: κίτρινη μπλούζα, μπανάνα στο κολατσιό, ζωγραφική με κίτρινο.
• Κάλτσες σε ζευγάρια. Από το καλάθι με τα ρούχα, βρίσκετε μαζί τις ίδιες κάλτσες.
• Δύο μπολάκια. Ένα κόκκινο κι ένα κίτρινο, και μερικά τουβλάκια ή καπάκια στα ίδια χρώματα. Πού πάει το καθένα;

Σε αυτή την ηλικία λες εσύ το χρώμα, φυσικά, μέσα στην κουβέντα. Δεν περιμένεις απάντηση.

2 έως 3 ετών: δείχνουμε

• Μαγαζάκι. Εσύ είσαι ο πελάτης: «Θα ήθελα τις μπλε κάλτσες, παρακαλώ.» Το παιδί τις βρίσκει και τις βάζει στην τσάντα.
• «Βλέπω κάτι πράσινο». Παίζεται παντού: στο αυτοκίνητο, στο σούπερ μάρκετ, στην ουρά του γιατρού.

3 έως 4 ετών: ονομάζουμε

• Βιβλία. Οποιοδήποτε βιβλίο κάνει. Σταμάτα σε μια εικόνα: «Τι χρώμα έχει το καπέλο της;»
• Γυρίζουμε τους ρόλους. Τώρα ρωτάει εκείνο κι εσύ απαντάς. Κάνε και κανένα «λάθος» να σε διορθώσει.
• Ανακατεύουμε μπογιές. Κίτρινο και μπλε στο χαρτί: τι βγήκε;

Τα τραγούδια βοηθούν πολύ, γιατί το παιδί ακούει τις λέξεις ξανά και ξανά χωρίς πίεση. Μπορείτε να το δείτε και να το τραγουδήσετε μαζί:

Δείτε το επεισόδιο: Ποιο είναι το αγαπημένο σου χρώμα; · 6:48 · σελίδα επεισοδίου

Δείτε το επεισόδιο: Μαθαίνω Χρώματα και Ζωάκια · Ηταν ένα μικρό καράβι · 27:43 · σελίδα επεισοδίου

Τα συνηθισμένα λάθη (που κάνουμε όλοι)

Η ανάκριση. «Τι χρώμα είναι αυτό; Κι αυτό; Κι αυτό;» Όταν κάθε παιχνίδι γίνεται τεστ, το παιδί μπορεί απλώς να σταματήσει να απαντά. Προτίμησε να λες τα χρώματα εσύ: «Βάζεις το κόκκινο παπούτσι; Ωραία.»

Πολλά χρώματα μαζί. Έξι καινούργιες λέξεις την ίδια μέρα μπερδεύουν. Ένα χρώμα τη φορά, όπως προτείνει και το MSU.

Διόρθωση με απογοήτευση. Αν πει «μπλε» το πράσινο, μην το κάνεις θέμα. Απλώς πες το σωστό με χαρά: «Πράσινο σαν το φύλλο!» Θυμήσου ότι το πλατύ «μπλε» είναι κανονικό στάδιο.

Σύγκριση. Το ξαδερφάκι που λέει όλα τα χρώματα στα 2 δεν είναι μέτρο. Το εύρος είναι μεγάλο.

«Το παιδί μου δεν ξέρει τα χρώματα»: πότε να ρωτήσεις ειδικό

Τις περισσότερες φορές, απλώς χρειάζεται χρόνο. Υπάρχει όμως μια περίπτωση που αξίζει να ξέρεις: η διαταραχή της χρωματικής όρασης (συχνά τη λέμε αχρωματοψία).

Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Οφθαλμολογίας των ΗΠΑ (NEI):

• οι περισσότεροι άνθρωποι με αυτή τη διαταραχή γεννιούνται με αυτήν και μπορεί να είναι κληρονομική
• οι άντρες έχουν πολύ μεγαλύτερο κίνδυνο από τις γυναίκες, άρα είναι πιο συχνή στα αγόρια
• η πιο συνηθισμένη μορφή δυσκολεύει τη διάκριση ανάμεσα σε κόκκινο και πράσινο
• τα παιδιά μπορεί να προσπαθούν να την κρύψουν

Το NEI συμβουλεύει να ελεγχθούν τα μάτια του παιδιού αν υπάρχει ιστορικό στην οικογένεια ή αν το παιδί σου φαίνεται να δυσκολεύεται να μάθει τα χρώματα.

Το NHS αναφέρει κάποια σημάδια που μπορεί να προσέξεις στα παιδιά: χρησιμοποιεί απρόσμενα χρώματα στη ζωγραφική (για παράδειγμα μωβ φύλλα στα δέντρα), δυσκολεύεται όταν πρέπει να ταξινομήσει χρώματα ή δεν δείχνει ενδιαφέρον για το χρωμάτισμα. Μπορεί όμως να μην προσέξεις κανένα σημάδι.

Τι κάνεις: μίλα με τον παιδίατρο ή ζήτα από οφθαλμίατρο ή οπτομέτρη να ελέγξει τη χρωματική όραση. Συνήθως αρκεί μια απλή εξέταση. Δεν υπάρχει θεραπεία για την κληρονομική μορφή, αλλά σύμφωνα με το NEI οι περισσότεροι άνθρωποι προσαρμόζονται σε αυτήν. Και αν το ξέρεις νωρίς, μπορείς να ενημερώσεις το νηπιαγωγείο, κάτι που προτείνει και το NHS.

Αν ανησυχείς γενικότερα για την ανάπτυξη ή την ομιλία του παιδιού, και όχι μόνο για τα χρώματα, ο παιδίατρος είναι πάλι το πρώτο σου βήμα.

Δοκίμασε σπίτι

Τα χρώματα θα έρθουν. Μπορεί σήμερα να είναι όλα «μπλε», και σε λίγους μήνες να σε διορθώνει εκείνο ότι η μπλούζα σου είναι «γαλάζια, όχι μπλε». Μέχρι τότε, παίξτε. Αυτό αρκεί.