Πότε μιλάνε τα παιδιά και πότε ανησυχούμε

Στην παιδική χαρά, ένα παιδάκι στην ηλικία του δικού σου φωνάζει «μαμά, κοίτα, σκύλος!». Το δικό σου δείχνει τον σκύλο με το δάχτυλο, σε κοιτάζει και χαμογελάει. Δεν λέει τίποτα.

Το βράδυ, όταν κοιμηθεί, πιάνεις το κινητό και γράφεις: «το παιδί μου είναι 2 χρονών και δεν μιλάει».

Αν σου ακούγεται γνώριμο, δεν είσαι μόνη. Σε αυτό το άρθρο θα βρεις τι κάνουν συνήθως τα παιδιά σε κάθε ηλικία, τι μπορείς να κάνεις εσύ στο σπίτι από σήμερα και ποια είναι τα συγκεκριμένα σημάδια για να μιλήσεις με τον παιδίατρο ή με λογοθεραπευτή.

Πότε αρχίζουν να μιλάνε τα παιδιά;

Δεν υπάρχει μία «σωστή» μέρα. Για σημείο αναφοράς θα χρησιμοποιήσουμε τα ορόσημα του CDC, της αμερικανικής υπηρεσίας δημόσιας υγείας.

Ένα σημαντικό σημείο: το 2022 το CDC και η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (AAP) αναθεώρησαν τα ορόσημα (Zubler και συνεργάτες, Pediatrics, 2022). Οι παλιότερες λίστες δεν έλεγαν πάντα τι ποσοστό παιδιών κάνει κάθε ορόσημο. Ένα ορόσημο στη μέση ηλικία σημαίνει ότι τα μισά παιδιά δεν το έχουν κατακτήσει ακόμα. Τώρα κάθε ορόσημο μπαίνει στην ηλικία όπου το έχει κατακτήσει τουλάχιστον το 75% των παιδιών.

Τι σημαίνει αυτό για σένα; Ότι αν το παιδί σου δεν κάνει ακόμα κάτι από τη λίστα, δεν είναι λόγος πανικού. Είναι όμως λόγος για μια κουβέντα με τον παιδίατρο. Το CDC λέει ρητά ότι στόχος της αλλαγής ήταν να μειωθεί η στάση «ας περιμένουμε να δούμε».

Τι κάνουν συνήθως τα παιδιά σε κάθε ηλικία

Αυτά είναι τα ορόσημα επικοινωνίας και γλώσσας του CDC. Τα περισσότερα παιδιά (75% ή και παραπάνω) τα κάνουν μέχρι αυτή την ηλικία.

Στον 1 χρόνο

• Κάνει «γεια» με το χέρι.
• Λέει «μαμά», «μπαμπά» ή άλλο ειδικό όνομα για τον γονιό.
• Καταλαβαίνει το «όχι»: σταματάει για λίγο όταν το ακούει.

Στους 18 μήνες

• Προσπαθεί να πει τρεις ή περισσότερες λέξεις, εκτός από «μαμά» και «μπαμπά».
• Ακολουθεί μια απλή οδηγία χωρίς χειρονομία, π.χ. σου δίνει το παιχνίδι όταν του λες «δώσ' το μου».

Στα 2 χρόνια

• Δείχνει πράγματα σε ένα βιβλίο όταν ρωτάς «πού είναι το αρκουδάκι;».
• Βάζει μαζί τουλάχιστον δύο λέξεις, π.χ. «κι άλλο γάλα».
• Δείχνει τουλάχιστον δύο μέρη του σώματος όταν του τα ζητάς.
• Χρησιμοποιεί κι άλλες χειρονομίες, όπως να στέλνει φιλάκι ή να κουνάει το κεφάλι για το «ναι».

Στα 3 χρόνια

• Κάνει μια μικρή κουβέντα μαζί σου, με τουλάχιστον δύο «πήγαινε έλα».
• Ρωτάει «ποιος;», «τι;», «πού;» ή «γιατί;».
• Λέει τι γίνεται σε μια εικόνα όταν το ρωτάς, π.χ. «τρέχει», «τρώει».
• Λέει το μικρό του όνομα όταν το ρωτάς.
• Μιλάει αρκετά καθαρά ώστε να το καταλαβαίνουν οι άλλοι, τις περισσότερες φορές.

Στα 4 χρόνια

• Μιλάει με προτάσεις τεσσάρων ή περισσότερων λέξεων.
• Λέει κομμάτια από τραγούδια, ιστορίες ή ποιηματάκια.
• Διηγείται κάτι που έγινε μέσα στη μέρα.
• Απαντά σε απλές ερωτήσεις για το σε τι χρησιμεύουν καθημερινά αντικείμενα, όπως ένα μπουφάν ή μια κηρομπογιά.

Πρόσεξε ότι πολλά από αυτά δεν είναι «λέξεις»: να δείχνει, να καταλαβαίνει, να κάνει χειρονομίες.

Το «καταλαβαίνει» μετράει όσο και το «λέει»

Τα παιδιά συνήθως καταλαβαίνουν λέξεις πριν αρχίσουν να τις λένε. Αυτό το τονίζει η ASHA, η αμερικανική ένωση λογοθεραπευτών.

Γι' αυτό, όταν σκέφτεσαι την ομιλία του παιδιού σου, μην μετράς μόνο λέξεις. Ρώτα τον εαυτό σου:

• Καταλαβαίνει απλές οδηγίες, όπως «φέρε τα παπούτσια σου»;
• Δείχνει αυτό που θέλει ή αυτό που του ζητάς;
• Σε κοιτάζει, σου φέρνει πράγματα για να τα δεις, προσπαθεί να «μιλήσει» μαζί σου με τον τρόπο του;

Σύμφωνα με την ASHA, αν το παιδί δυσκολεύεται να καταλαβαίνει τη γλώσσα, να χρησιμοποιεί χειρονομίες ή να μαθαίνει νέες λέξεις, ίσως είναι ώρα να μιλήσεις με λογοθεραπευτή για όσα σε απασχολούν.

Πώς να βοηθήσεις το παιδί να μιλήσει, στο σπίτι

Το Κέντρο για το Αναπτυσσόμενο Παιδί του Χάρβαρντ μιλά για το «serve and return», σαν ένα παιχνίδι τένις με μπαλάκι. Το παιδί «σερβίρει» (δείχνει, φωνάζει, κοιτάζει κάτι) και εσύ «επιστρέφεις» με λόγια, βλέμμα ή αγκαλιά. Αυτό το πήγαινε έλα βοηθά να χτίζονται συνδέσεις στον εγκέφαλο.

1. 1Πρόσεξε το «σερβίς»Τι κοιτάζει, τι δείχνει, τι ήχο κάνει;
2. 2ΑπάντησεΔείξε ενδιαφέρον γι' αυτό που του αρέσει
3. 3Δώσ' του όνομα«Ναι! Σκύλος! Μεγάλος σκύλος.»
4. 4Πάρε σειρά και περίμενεΆφησε χρόνο να «απαντήσει» κι εκείνο

Μερικές ακόμα ιδέες, όλες από τις οδηγίες του NHS (της βρετανικής δημόσιας υπηρεσίας υγείας):

• Περιέγραφε τι κάνετε. Στο μαγείρεμα, στο ντύσιμο, στο μπάνιο: «Τώρα φοράμε την κάλτσα. Μία κάλτσα, δύο κάλτσες.»
• Επανάλαβε τους ήχους του. Αν πει «μπα», πες κι εσύ «μπα» και περίμενε τη σειρά του. Έτσι ακούει και αναγνωρίζει τους ήχους.
• Κοιτάξτε μαζί βιβλία με εικόνες. Δώσ' του χρόνο να δείξει μόνο του πράγματα στη σελίδα.
• Δώσε επιλογές. «Θέλεις καρότο ή τυρί;» Αν δείξει, πες εσύ τη λέξη.
• Ακολούθησε το παιχνίδι του και μίλα γι' αυτό που κάνει εκείνο.
• Μην το διορθώνεις. Το NHS λέει απλά: δεν χρειάζεται διόρθωση, μίλα φυσικά.

Δείτε το επεισόδιο: Μαθαίνω την Πρωινή ρουτίνα · Πρώτες λέξες · 7:34 · σελίδα επεισοδίου

Κλείσε την τηλεόραση που παίζει «από πίσω»

Η AAP αναφέρει μελέτες όπου, όταν η τηλεόραση παίζει στο βάθος, γονιός και μωρό αλληλεπιδρούν λιγότερο και τα παιδιά έχουν λιγότερες ευκαιρίες για τις κουβέντες που χτίζουν τη γλώσσα. Πρόκειται για συσχέτιση, όχι για απόδειξη ότι η τηλεόραση μόνη της προκαλεί πρόβλημα.

Δεν χρειάζεται τελειότητα. Η AAP προτείνει να κλείνεις την οθόνη σε στιγμές όπως το φαγητό, το παιχνίδι, το διάβασμα και η κουβέντα. Για παιδιά 2 έως 5 ετών, το NHS προτείνει έως 1 ώρα οθόνης την ημέρα.

Δίγλωσσα παιδιά: «μήπως φταίνε οι δύο γλώσσες;»

Αν ζεις στο εξωτερικό ή στο σπίτι μιλάτε δύο γλώσσες, ίσως έχεις ακούσει «σταμάτα τα ελληνικά, θα το μπερδέψεις».

Η ASHA αναφέρει ότι, όταν μετράμε μαζί τις λέξεις και των δύο γλωσσών, τα δίγλωσσα παιδιά αποκτούν λεξιλόγιο με τον ίδιο ρυθμό με τα μονόγλωσσα. Λέει επίσης ότι το να κρατήσετε μόνο μία γλώσσα δεν χρειάζεται και δεν πρέπει να προτείνεται ως λύση όταν ένα παιδί αργεί να μιλήσει. Το NHS συμβουλεύει να μιλάς στο παιδί στη γλώσσα ή στις γλώσσες που μιλάτε στο σπίτι.

Και αν το παιδί σου βάζει λέξεις και από τις δύο γλώσσες στην ίδια πρόταση, το NHS της Σκωτίας (NHS Lothian) αναφέρει ότι αυτό το κάνουν συχνά τα μικρά παιδιά που μεγαλώνουν με δύο γλώσσες.

Αν θέλεις ιδέες για να κρατήσεις τα ελληνικά στο σπίτι, διάβασε το Πώς να κρατήσεις τα ελληνικά ζωντανά στο σπίτι.

Καθυστέρηση ομιλίας: πότε να ρωτήσεις ειδικό

Εδώ θέλουμε να είμαστε ξεκάθαροι. Το «ας περιμένουμε να δούμε» δεν είναι αυτό που προτείνουν οι επίσημοι φορείς. Το CDC γράφει «Μην περιμένεις» και η ASHA ότι η έγκαιρη βοήθεια είναι καλύτερη από την αναμονή.

Μίλα με τον παιδίατρο, και ρώτα για αναπτυξιακό έλεγχο, αν:

• το παιδί δεν κάνει ένα ή περισσότερα από τα ορόσημα της ηλικίας του (CDC)
• έχει χάσει δεξιότητες που είχε, σε οποιαδήποτε ηλικία, π.χ. έλεγε λέξεις και σταμάτησε (CDC)
• από ενάμιση έως 2 χρονών δεν βάζει μαζί δύο λέξεις, ή στα 2 χρόνια λέει λιγότερες από 50 λέξεις (ASHA)
• από 7 μηνών έως 2 χρονών δεν φαίνεται να καταλαβαίνει τι του λένε (ASHA)
• στα 2 με 3 χρόνια το καταλαβαίνουν δύσκολα ακόμα και όσοι το ξέρουν καλά (ASHA)
• έχεις οποιαδήποτε ανησυχία για την ακοή του. Η ASHA προτείνει τότε να το δει ειδικός ακοής (ακοολόγος).
• απλώς κάτι σε ανησυχεί. Το CDC το λέει απλά: εσύ ξέρεις το παιδί σου καλύτερα.

Η ASHA σημειώνει ότι ο έλεγχος για την ομιλία συνήθως περιλαμβάνει και έλεγχο ακοής, ώστε να αποκλειστεί ότι φταίει η ακοή. Ο παιδίατρος θα σου πει αν χρειάζεται παραπομπή σε λογοθεραπευτή ή σε ειδικό ακοής.

Και κάτι για να το κρατήσεις: η ASHA αναφέρει ότι περίπου 50% έως 70% των παιδιών που αργούν να μιλήσουν φτάνουν αργότερα τους συνομηλίκους τους. Κάποια όμως συνεχίζουν να δυσκολεύονται, και δεν ξέρουμε από πριν ποια. Γι' αυτό δεν σημαίνει «περίμενε». Σημαίνει ότι η κουβέντα με τον ειδικό δεν είναι ετυμηγορία. Είναι ο πιο σύντομος δρόμος για να ξέρεις.

Δείτε το επεισόδιο: Τα μέρη του σώματος · Οι Πρώτες λέξεις · 25:18 · σελίδα επεισοδίου

Τι σημαίνει αυτό για σένα

• Πρόσθεσε στη μέρα σας λίγες στιγμές κουβέντας χωρίς οθόνη: στο μπάνιο, στο φαγητό, πριν τον ύπνο.
• Διάβαζε μαζί του, έστω ένα βιβλίο τη μέρα, και άφηνε κενά για να δείξει ή να πει κάτι.
• Αν κάτι από τη λίστα σε ανησυχεί, κλείσε ραντεβού με τον παιδίατρο. Πάρε μαζί σου σημειώσεις: τι λέει, τι καταλαβαίνει, τι σε προβληματίζει.

Δεν φταις εσύ αν το παιδί σου αργεί να μιλήσει, ούτε «φταίει» εκείνο. Η δική σου δουλειά δεν είναι να το βάλεις να μιλήσει. Είναι να του δίνεις πολλές ευκαιρίες για κουβέντα, και να ζητάς βοήθεια όταν το ένστικτό σου σου το λέει.

Το άρθρο αυτό δίνει γενικές πληροφορίες και δεν αντικαθιστά την εκτίμηση από παιδίατρο ή λογοθεραπευτή.