Το παιδί μου με χτυπάει (ή δαγκώνει): γιατί το κάνει και τι λες εκείνη τη στιγμή

Σκύβεις να του βάλεις τα παπούτσια. Δεν θέλει παπούτσια.

Και πριν προλάβεις να πεις «πάμε», ένα χεράκι προσγειώνεται στο μάγουλό σου.

Δεν πονάει πολύ. Πονάει όμως αλλιώς. Γιατί είναι το παιδί σου. Και γιατί μέσα σου ανεβαίνει κάτι ζεστό και θυμωμένο που δεν σου αρέσει καθόλου.

Ή μπορεί να είναι η άλλη σκηνή: παιδική χαρά, δύο παιδάκια, ένα φτυαράκι. Ένα κλάμα. Και ένα σημάδι από δόντια σε ένα ξένο χεράκι. Η άλλη μαμά σε κοιτάζει.

Αν το έχεις ζήσει, δεν είσαι μόνη. Το «το παιδί μου με χτυπάει» είναι από τις πρώτες φράσεις που συμπληρώνει η Google όταν γράφεις «το παιδί μου». Το ψάχνουν πολλοί γονείς, συχνά με ενοχές.

Γιατί χτυπάει ένα παιδί που σε λατρεύει

Σύμφωνα με τον οργανισμό ZERO TO THREE, τα χτυπήματα, οι κλωτσιές και οι δαγκωνιές κορυφώνονται συνήθως γύρω στα δύο.

Ο λόγος είναι απλός. Σε αυτή την ηλικία τα συναισθήματα είναι τεράστια, οι λέξεις λίγες και το «φρένο» στον εγκέφαλο σχεδόν ανύπαρκτο.

Το παιδί δεν σκέφτεται «θα πληγώσω τη μαμά». Νιώθει κάτι πολύ δυνατό (θυμό, απογοήτευση, κούραση, ότι κάποιος του πήρε το παιχνίδι) και το σώμα του το λέει πριν το πει το στόμα.

Ένα παιδί 2-3 ετών μπορεί να ξέρει τον κανόνα «δεν χτυπάμε» και παρ' όλα αυτά να χτυπήσει. Όπως το λέει το ZERO TO THREE, σε αυτή την ηλικία το συναίσθημα κερδίζει τη σκέψη σχεδόν κάθε φορά.

Δεν είναι πείσμα εναντίον σου. Είναι ένα παιδί που δεν έχει βρει ακόμα άλλον τρόπο να πει «δεν αντέχω».

Και η δαγκωνιά;

Η δαγκωνιά έχει τους δικούς της λόγους. Σύμφωνα με το KidsHealth (Nemours), είναι πιο συχνή ανάμεσα στα πρώτα και τα δεύτερα γενέθλια και συνήθως λιγοστεύει όσο το παιδί αποκτά λόγια.

Ένα μωρό ενός έτους μπορεί να δαγκώνει γιατί:

• βγάζει δόντια και τα ούλα του πονούν
• εξερευνά τον κόσμο με το στόμα
• θέλει να δει τι θα γίνει («αν δαγκώσω, τι κάνει η μαμά;»)
• είναι κουρασμένο, θυμωμένο ή φοβισμένο και δεν έχει λέξεις
• θέλει κάτι που κρατά ένα άλλο παιδί

Τις περισσότερες φορές, δεν ξέρει καν ότι πονάει τον άλλον.

Τι μας έδειξε μια κούκλα που πέφτει και ξανασηκώνεται

Το 1961, στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, ο ψυχολόγος Albert Bandura έκανε ένα πείραμα που έμεινε στην ιστορία.

72 παιδιά από τον παιδικό σταθμό του πανεπιστημίου, περίπου 3 έως 6 ετών, έβλεπαν έναν ενήλικα να παίζει σε ένα δωμάτιο. Σε μία ομάδα, ο ενήλικας σε λίγο έπιανε μια μεγάλη φουσκωτή κούκλα, τη Bobo, και τη χτυπούσε με τη γροθιά, με ένα σφυράκι, την κλωτσούσε και φώναζε.

Μετά, κάθε παιδί έπαιζε για 20 λεπτά σε ένα δωμάτιο με παιχνίδια και με την ίδια κούκλα. Κάποιος από τους ερευνητές καθόταν σε μια γωνία, χωρίς να ανακατεύεται.

Τα παιδιά που είχαν δει τον ενήλικα να χτυπά, χτυπούσαν κι εκείνα την κούκλα. Συχνά με τις ίδιες κινήσεις, ακόμα και με τις ίδιες λέξεις. Τα παιδιά που είχαν δει έναν ήρεμο ενήλικα σχεδόν δεν το έκαναν.

Αξίζει να είμαστε δίκαιοι με το πείραμα. Η Bobo είναι φτιαγμένη για να τη χτυπάς, γιατί πέφτει και ξανασηκώνεται. Το δωμάτιο ήταν εργαστήριο, όχι σπίτι. Και οι ερευνητές μέτρησαν μόνο τι έγινε εκείνη τη μέρα, όχι αν τα παιδιά έγιναν πιο επιθετικά με τους ανθρώπους.

Το βασικό μήνυμα όμως έμεινε: τα παιδιά μαθαίνουν πολύ περισσότερα βλέποντας τι κάνουμε, παρά ακούγοντας τι λέμε.

Γιατί δεν χτυπάμε πίσω (ούτε «για να δει πώς είναι»)

Υπάρχει μια παλιά συμβουλή που ίσως έχεις ακούσει: «Δάγκωσέ το κι εσύ, να δει πώς πονάει.»

Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδοψυχιατρικής (AACAP) το λέει καθαρά: μη δαγκώνεις ένα παιδί για να δει πώς είναι, και μη χτυπάς ένα παιδί που χτυπά. Το KidsHealth προσθέτει γιατί: έτσι το παιδί μαθαίνει ότι η δαγκωνιά και το χτύπημα είναι αποδεκτά.

Και η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (AAP) σημειώνει ότι η σωματική τιμωρία συνδέεται με περισσότερη, όχι λιγότερη, επιθετικότητα σε παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας.

Θυμήσου τη Bobo. Αν το παιδί χτυπήσει κι εμείς χτυπήσουμε, του δείχνουμε ακριβώς αυτό που προσπαθούμε να του κόψουμε: ότι όταν θυμώνεις, χτυπάς.

Και οι φωνές; Δεν είσαι ρομπότ. Θα σου ξεφύγει κάποτε. Αλλά όσο πιο ήρεμη μένεις, τόσο πιο εύκολα βρίσκει κι εκείνο τον δρόμο να ηρεμήσει. Και το ZERO TO THREE βάζει πρώτο βήμα κάτι απλό: να μείνει ήρεμος ο ενήλικας.

Εκείνο το δευτερόλεπτο: τι κάνεις

Δεν χρειάζεσαι λόγο. Χρειάζεσαι πέντε μικρά βήματα.

1. 1Σταματάς το χέριΉρεμα, κρατάς τον καρπό ή απομακρύνεσαι
2. 2Λίγες, σταθερές λέξεις«Δεν σε αφήνω να χτυπήσεις.»
3. 3Φροντίζεις όποιον πόνεσεΠρώτα το άλλο παιδί (ή εσένα)
4. 4Ονομάζεις το συναίσθημα«Θύμωσες πολύ.»
5. 5Δίνεις άλλη διέξοδοΠόδια, μαξιλάρι, λέξεις

Σταματάς το χέρι. Πιάνεις απαλά τον καρπό του, ή κάνεις ένα βήμα πίσω. Αν είναι μωρό, το κατεβάζεις από την αγκαλιά σου. Χωρίς σπρώξιμο, χωρίς τράβηγμα.

Λίγες λέξεις. Η AACAP προτείνει για τα 1-2 χρόνια κάτι πολύ σύντομο: «Όχι χτυπήματα. Το χτύπημα πονάει.» Για τα 2-3: «Ξέρω ότι θύμωσες, αλλά δεν χτυπάμε. Πονάει.» Το ZERO TO THREE λέει να περιμένεις πολλές επαναλήψεις μέχρι να αρκούν μόνο οι λέξεις. Είναι φυσιολογικό.

Φροντίζεις πρώτα αυτόν που πόνεσε. Αν δάγκωσε άλλο παιδί, γυρνάς πρώτα σε εκείνο. Έτσι το παιδί σου βλέπει ότι η δαγκωνιά δεν του φέρνει προσοχή.

Ονομάζεις το συναίσθημα. Όταν ηρεμήσει λίγο: «Ήθελες το φτυαράκι. Θύμωσες που το πήρε.» Δεν δικαιολογείς το χτύπημα. Δίνεις λέξεις σε αυτό που ένιωσε.

Δίνεις κάτι άλλο να κάνει με τον θυμό. Το ZERO TO THREE προτείνει να χτυπήσει δυνατά τα πόδια στο πάτωμα, να πηδήξει, να χτυπήσει τα μαξιλάρια του καναπέ, να σκίσει χαρτί. Ο θυμός χρειάζεται κάπου να πάει. Απλώς όχι σε ένα πρόσωπο.

Τι λέμε (και τι όχι)

Αντί για: «Κακό παιδί! Δεν σ' αγαπάω όταν κάνεις έτσι.»

Πες: «Σ' αγαπάω. Δεν σε αφήνω να χτυπήσεις.»

Αντί για: «Θες να σε δαγκώσω κι εγώ, να δεις πώς είναι;»

Πες: «Τα δόντια δεν είναι για ανθρώπους. Θες να δαγκώσεις κάτι; Πάρε αυτόν τον κρίκο.»

Αντί για: «Ζήτα αμέσως συγγνώμη!»

Πες: «Ο Νίκος κλαίει. Πόνεσε. Πάμε να δούμε αν είναι καλά;»

Αντί για: «Αν ξαναχτυπήσεις, δεν έχει παιδική χαρά για μια βδομάδα.»

Πες: «Συνεχίζεις να χτυπάς, οπότε θα καθίσουμε λίγο μαζί στο παγκάκι μέχρι να ηρεμήσεις.»

Αντί για: «Μη θυμώνεις!»

Πες: «Μπορείς να θυμώνεις. Δείξε μου πόσο θύμωσες με τα πόδια σου!»

Για τα μεγαλύτερα, γύρω στα 3, μπορείς αργότερα, σε ήρεμη στιγμή, να ρωτήσεις: «Την επόμενη φορά που θα θυμώσεις, τι μπορείς να κάνεις αντί να χτυπήσεις;» Αν δεν έχει ιδέα, δώσε του εσύ δύο.

Πώς το προλαβαίνεις πριν γίνει

Τα περισσότερα χτυπήματα έχουν μοτίβο. Πρόσεξε πότε γίνονται:

• όταν είναι κουρασμένο ή πεινασμένο
• στις αλλαγές: φεύγουμε από την παιδική χαρά, κλείνει η τηλεόραση, ώρα για μπάνιο
• όταν υπάρχουν πολλά παιδιά και λίγα παιχνίδια
• όταν κάτι καινούργιο έχει αναστατώσει την οικογένεια

Ένα μικρό «σε πέντε λεπτά φεύγουμε», δύο επιλογές αντί για μία εντολή, ένα σνακ πριν την παιδική χαρά. Μικρά πράγματα, μεγάλη διαφορά.

Και όταν τα καταφέρει; Όταν θυμώσει και χτυπήσει τα πόδια αντί για εσένα; Πες το: «Θύμωσες πολύ και δεν χτύπησες. Τα κατάφερες!»

Αν τα ξεσπάσματα είναι το μεγάλο σας θέμα, έχουμε γράψει ξεχωριστά για τα παιδικά ξεσπάσματα.

Όταν τηλεφωνεί ο παιδικός σταθμός

«Καλησπέρα, μήπως μπορούμε να μιλήσουμε λίγο; Σήμερα ο μικρός δάγκωσε ένα παιδάκι.»

Η καρδιά σου σφίγγεται.

Πάρε μια ανάσα. Η δαγκωνιά είναι πολύ συχνή σε ομάδες μικρών παιδιών, ακριβώς επειδή είναι πολλά μαζί, με λίγες λέξεις και κοινά παιχνίδια. Δεν σημαίνει ότι απέτυχες.

Μερικές ερωτήσεις που βοηθούν τη συζήτηση με την παιδαγωγό του σταθμού:

• Πότε έγινε; Πριν τον ύπνο, στο φαγητό, σε ποιο παιχνίδι;
• Τι έγινε λίγο πριν;
• Τι κάνατε εκείνη τη στιγμή, να λέμε κι εμείς τα ίδια στο σπίτι;
• Τι μπορούμε να κάνουμε μαζί ώστε να μην ξανασυμβεί;

Όταν το σπίτι και ο σταθμός λένε την ίδια φράση, το παιδί μαθαίνει πιο γρήγορα.

Και αν είσαι στην άλλη πλευρά, αν το δικό σου παιδί είναι αυτό που δαγκώθηκε, να θυμάσαι ότι κάποιο άλλο παιδί δεν είναι «κακό». Είναι ένα δίχρονο που δεν βρήκε ακόμα τις λέξεις του.

Πότε ζητάμε βοήθεια

Τις περισσότερες φορές, το χτύπημα και η δαγκωνιά περνούν όσο το παιδί μαθαίνει να μιλά και να περιμένει. Το KidsHealth αναφέρει ότι η δαγκωνιά συνήθως σταματά γύρω στα 3-4.

Μίλησε με τον παιδίατρο, και αν χρειαστεί με παιδοψυχολόγο, αν:

• η δαγκωνιά συνεχίζεται μετά τα 3-4
• η δαγκωνιά είναι πολύ συχνή ή χειροτερεύει
• η επιθετικότητα το εμποδίζει να παίζει με άλλα παιδιά ή σε κάνει να αποφεύγεις εξόδους
• χτυπά πολύ συχνά ή μοιάζει θυμωμένο ή λυπημένο τον περισσότερο καιρό
• ξεκίνησε μετά από κάτι δύσκολο που έζησε η οικογένεια

Το να ρωτήσεις δεν σημαίνει ότι κάτι πάει στραβά. Σημαίνει ότι προσέχεις.

Μια τελευταία σκέψη

Την επόμενη φορά που ένα χεράκι θα βρει το μάγουλό σου, θα νιώσεις ξανά εκείνο το ζεστό κύμα. Είναι ανθρώπινο.

Και τότε θα έχεις μια επιλογή: να του δείξεις πώς είναι να χτυπάς, ή να του δείξεις πώς είναι να θυμώνεις χωρίς να χτυπάς.

Το παιδί σου δεν μαθαίνει τον έλεγχο από τα λόγια σου. Τον μαθαίνει από τα χέρια σου. ---