Το τεστ του marshmallow: τι μας μαθαίνει στ' αλήθεια για την αναμονή των παιδιών

Ένα μικρό δωμάτιο σε έναν παιδικό σταθμό του Πανεπιστημίου Stanford. Ένα τραπέζι. Πάνω του, ένα ζαχαρωτό marshmallow.

Ο ερευνητής εξηγεί στο τετράχρονο παιδί κάτι πολύ απλό: μπορεί να το φάει τώρα. Ή, αν περιμένει μέχρι να γυρίσει εκείνος, θα πάρει δύο. Και βγαίνει από την πόρτα.

Το παιδί μένει μόνο του με το γλυκό.

Αυτό είναι το περίφημο «τεστ του marshmallow». Ίσως το έχεις ακούσει ως απόδειξη ότι όποιο παιδί περιμένει, θα πετύχει στη ζωή. Η αληθινή ιστορία όμως είναι πιο ενδιαφέρουσα. Και πολύ πιο ελπιδοφόρα για σένα ως γονιό.

Τι έγινε στο Stanford

Ο ψυχολόγος Walter Mischel και οι συνεργάτες του ξεκίνησαν αυτές τις μελέτες στα τέλη της δεκαετίας του 1960, στον παιδικό σταθμό Bing του Stanford. Σύμφωνα με το ίδιο το σχολείο, οι «μελέτες του marshmallow» έγιναν από το 1968 έως το 1974, με περίπου 550 παιδιά.

Τα παιδιά ήταν γύρω στα 4 και, κυρίως, παιδιά καθηγητών και μεταπτυχιακών φοιτητών του πανεπιστημίου. Κράτα αυτή τη λεπτομέρεια, θα τη χρειαστούμε.

Το γλυκό δεν ήταν πάντα marshmallow. Ο ερευνητής όριζε μια ανταμοιβή που άρεσε στο παιδί, για παράδειγμα ένα marshmallow ή ένα κουλουράκι pretzel. Σε άλλες εκδοχές, η επιλογή ήταν ανάμεσα σε μια μικρή ανταμοιβή τώρα και μια μεγαλύτερη ή πιο αγαπημένη αργότερα. Στις κλασικές εκδοχές, το παιδί μπορούσε να χτυπήσει ένα κουδουνάκι για να γυρίσει ο ερευνητής, αλλά τότε έπαιρνε μόνο τη μικρότερη ανταμοιβή.

Δεν ήταν εύκολο. Όταν το γλυκό ήταν μπροστά τους και δεν είχαν τίποτα να τους αποσπάσει, τα περισσότερα παιδιά δεν άντεξαν μέχρι το τέλος. Ο μέσος χρόνος αναμονής ήταν περίπου 6 λεπτά.

Πώς τα κατάφεραν όσα περίμεναν

Εδώ είναι ίσως το πιο χρήσιμο κομμάτι της ιστορίας.

Ο Mischel και οι συνεργάτες του δεν μέτρησαν μόνο πόσο περίμεναν τα παιδιά. Κοίταξαν και πώς. Τα παιδιά που άντεχαν περισσότερο:

• κοίταζαν αλλού, γύρω στο δωμάτιο
• τραγουδούσαν
• έβρισκαν κάτι άλλο να κάνουν, για να μη σκέφτονται το γλυκό

Αντίθετα, τα παιδιά που κάρφωναν το βλέμμα στο γλυκό ήταν αυτά που τελικά δεν άντεχαν.

Και κάτι ακόμη: όταν το γλυκό δεν ήταν σε κοινή θέα, τα παιδιά περίμεναν περισσότερο. Στα πειράματα φάνηκε επίσης ότι βοηθούσε να σκέφτεται το παιδί το marshmallow ως κάτι «δροσερό» και ουδέτερο, για παράδειγμα σαν σύννεφο ή μπαλίτσα από βαμβάκι, αντί να σκέφτεται πόσο γλυκό και μαλακό είναι.

Οι ερευνητές σημειώνουν ότι αυτά ήταν σύντομα πειράματα στο εργαστήριο. Δείχνουν όμως κάτι σημαντικό: η αναμονή δεν είναι μόνο «δύναμη της θέλησης». Είναι και τεχνική, που μπορεί να μαθευτεί.

Η φήμη: «όποιος περιμένει, πετυχαίνει»

Το τεστ έγινε διάσημο χάρη σε κάτι που δεν είχε καν σχεδιαστεί. Περίπου δέκα χρόνια αργότερα, οι ερευνητές έστειλαν ερωτηματολόγια ταχυδρομικά και απάντησε πάνω από το ένα τρίτο των οικογενειών.

Βρήκαν ότι όσα παιδιά είχαν περιμένει περισσότερο στα 4 τους, στην εφηβεία είχαν κατά μέσο όρο υψηλότερες βαθμολογίες στο αμερικανικό τεστ SAT και, σύμφωνα με τους γονείς τους, αντιμετώπιζαν καλύτερα το άγχος και τις δυσκολίες (Mischel και συνεργάτες 1988, Shoda και συνεργάτες 1990).

Από εκεί γεννήθηκε ο μύθος: ένα ζαχαρωτό μπορεί να «προβλέψει» το μέλλον του παιδιού σου.

Όμως αυτά ήταν συσχετίσεις, όχι απόδειξη αιτίας. Και η ανάλυση για το SAT στηριζόταν σε λίγες δεκάδες παιδιά, από ένα πολύ προνομιούχο περιβάλλον.

Το 2018: μια μεγαλύτερη ματιά

Το 2018, οι Tyler Watts, Greg Duncan και Haonan Quan δημοσίευσαν στο περιοδικό Psychological Science μια νέα μελέτη με την ίδια ιδέα. Αυτή τη φορά, με πάνω από 900 παιδιά από διάφορα μέρη των ΗΠΑ, που είχαν κάνει μια εκδοχή του τεστ γύρω στα 4,5 τους, με μέγιστη αναμονή 7 λεπτά.

Τι βρήκαν;

• Υπήρχε σχέση ανάμεσα στην αναμονή και στις σχολικές επιδόσεις στα 15, αλλά περίπου η μισή από αυτή που είχε αναφερθεί παλιότερα.
• Στην κύρια ανάλυση (παιδιά μητέρων χωρίς πανεπιστημιακό πτυχίο), όταν υπολόγισαν το οικογενειακό υπόβαθρο, το περιβάλλον στο σπίτι και τις πρώιμες γνωστικές δεξιότητες του παιδιού, η σχέση μίκρυνε κατά περίπου δύο τρίτα.
• Με τη συμπεριφορά στην εφηβεία η σχέση ήταν ακόμη μικρότερη και σπάνια σημαντική.

Με απλά λόγια: πολλά από αυτά που φαινόταν να «προβλέπει» το marshmallow, μάλλον είχαν να κάνουν με το πού και πώς μεγάλωνε το παιδί. Όχι με ένα σταθερό χάρισμα μέσα του.

Το 2013: όταν ο ενήλικας δεν κρατά τον λόγο του

Η πιο τρυφερή συνέχεια της ιστορίας έρχεται από το Πανεπιστήμιο του Rochester. Οι Celeste Kidd, Holly Palmeri και Richard Aslin δημοσίευσαν τη μελέτη τους το 2013 στο περιοδικό Cognition (online ήδη από το 2012).

Πήραν 28 παιδιά, από 3,5 έως σχεδόν 6 ετών. Πριν από το marshmallow, τα παιδιά έκαναν μια χειροτεχνία.

Η ερευνήτρια τους έδινε ένα βαζάκι με παλιές, φθαρμένες κηρομπογιές και τους έλεγε ότι μπορούν να τις χρησιμοποιήσουν τώρα ή να περιμένουν να τους φέρει καινούργια, ωραία υλικά. Μετά, το ίδιο με ένα μικρό αυτοκόλλητο και την υπόσχεση για καλύτερα.

• Στη μία ομάδα, η ερευνήτρια γύριζε με ό,τι είχε υποσχεθεί.
• Στην άλλη, γύριζε με άδεια χέρια, ζητούσε συγγνώμη και έλεγε ότι έκανε λάθος και δεν υπάρχουν τελικά.

Αμέσως μετά ακολουθούσε το τεστ του marshmallow, με αναμονή έως 15 λεπτά.

Τα αποτελέσματα:

• Τα παιδιά με την αξιόπιστη ερευνήτρια περίμεναν κατά μέσο όρο περίπου 12 λεπτά. Τα 9 στα 14 άντεξαν και τα 15 λεπτά.
• Τα παιδιά με την αναξιόπιστη ερευνήτρια περίμεναν κατά μέσο όρο περίπου 3 λεπτά. Μόνο 1 στα 14 άντεξε μέχρι το τέλος.

Το δείγμα είναι μικρό. Το μήνυμα όμως είναι καθαρό: τα παιδιά δεν «αποτύγχαναν». Έκαναν μια λογική επιλογή. Αν ο ενήλικας δεν κρατά τον λόγο του, γιατί να περιμένεις; Όπως το λένε οι ίδιοι οι ερευνητές για ένα παιδί που ζει με αθετημένες υποσχέσεις, «τα μόνα σίγουρα γλυκά είναι αυτά που έχεις ήδη καταπιεί».

Τι σημαίνει αυτό για σένα

Αν το παιδί σου δεν αντέχει να περιμένει ούτε ένα λεπτό, δεν είσαι μόνη. Και δεν προδικάζει το μέλλον του. Η αναμονή στα 2 με 6 χρόνια είναι κάτι που χτίζεται, με εμπιστοσύνη και με εξάσκηση.

Κράτα τις μικρές υποσχέσεις. Η μελέτη του Rochester δεν δοκίμασε τι κάνουν οι γονείς στο σπίτι. Δείχνει όμως ότι τα παιδιά προσαρμόζουν την αναμονή τους στο αν ο ενήλικας είναι αξιόπιστος. Αν πεις «μετά το μπάνιο θα διαβάσουμε παραμύθι», να το διαβάσετε. Και αν δεν μπορείς, πες το ειλικρινά και βρες μια λύση.

Δώσε τεχνικές, όχι μόνο εντολές. Το «κάνε υπομονή» δεν λέει στο παιδί πώς. Τα παιδιά του Stanford μάς έδειξαν τι βοηθά:

1. 1Βγάλ' το από τη θέαΤο γλυκό σε ντουλάπι, όχι στο τραπέζι
2. 2Κοίτα αλλού«Πόσα κόκκινα πράγματα βλέπεις;»
3. 3ΤραγουδάκιΈνα τραγούδι όσο περιμένετε
4. 4Κάνε κάτι άλλοΖωγραφιά, κουβαδάκι, κουβέντα
5. 5Φαντασία«Το ζαχαρωτό μοιάζει με σύννεφο!»

Δοκίμασε σπίτι: παιχνίδια που εξασκούν το «περίμενε»

Το Center on the Developing Child του Πανεπιστημίου Harvard προτείνει απλά παιχνίδια για τον αυτοέλεγχο σε κάθε ηλικία. Δεν είναι μαγικά κόλπα. Είναι εξάσκηση μέσα από το παιχνίδι.

18 μηνών έως 3 χρονών: τραγούδια με κινήσεις που σταματούν και ξεκινούν ή πάνε αργά και γρήγορα, παιχνίδια μίμησης όπως το «κάνε ό,τι κάνω» και «αγαλματάκια» με μουσική. Μην περιμένεις να «παγώσει» χωρίς μερικές υπενθυμίσεις.

3-5 χρονών: χορός πολύ γρήγορα και μετά πολύ αργά, αγαλματάκια σε συγκεκριμένη στάση, παιχνίδι ρόλων (γιατρός, μαγαζί), όπου το παιδί κρατάει τους κανόνες του ρόλου του, και μαγείρεμα μαζί σου, όπου περιμένει την επόμενη οδηγία.

4-7 χρονών: το «ο Σίμων λέει» (κινείσαι μόνο αν ακούσεις «ο Σίμων λέει»), το «κόκκινο φως, πράσινο φως», ιστορίες που χτίζετε μαζί, ένας γύρος ο καθένας.

Περισσότερες ιδέες θα βρεις στο άρθρο μας με παιχνίδια για παιδιά στο σπίτι ανά ηλικία. Και αν η αναμονή τελειώνει συχνά σε κλάματα, ίσως σε βοηθήσει το κείμενο για τα παιδικά ξεσπάσματα.

Μια τελευταία σκέψη

Το τεστ του marshmallow δεν μας λέει ποιο παιδί θα πετύχει. Μας λέει κάτι πιο απλό: τα παιδιά περιμένουν όταν έχουν λόγο να εμπιστευτούν ότι η αναμονή αξίζει. Και όταν κάποιος τους δείξει πώς να περιμένουν.

Αυτό το κομμάτι είναι στο χέρι σου.

Μια κρατημένη υπόσχεση τη φορά.